Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Vaktiyle Deli Yaftası Yiyip Sonra Haklılıkları Anlaşılan Bilim İnsanları - I
wikimedia commons
SCOPE

Vaktiyle Deli Yaftası Yiyip Sonra Haklılıkları Anlaşılan Bilim İnsanları - I

18 Eki 2022

İnsanlık bilimin ışığıyla aydınlanana kadar çok karanlık dönemlerden geçildi. Bilim insanlarının savları gerek kilise gerekse otoriteler tarafından reddedildi, deli damgası vuruldu hatta sırf söyledikleri yüzünden ölüm cezasına çarptırıldılar. Tek amaçları dünyaya ve evrene dair yeni şeyler keşfetmek ve keşiflerini tüm insanlığın hizmetine sunmaktı ancak bunu yaparken çok ağır bedeller ödediler. Bakalım, tarihte sırf bilimin bir neferi olduğu için kimlerin başı ağrımış?

wikimedia commons
Joseph Lister, Ameliyat Malzemelerinin Sterilize Edilmesi Gerektiğini Savunduğu İçin Uzun Yıllar Deli Muamelesi Görmüştü.
 
1800’lü yılların başlarında, modern tıbbın henüz kendini göstermediği dönemlerde gerçekleştirilen herhangi bir cerrahi operasyondan canlı çıkma ihtimaliniz çok çok azdı. Elbette önceki yıllara nazaran işlemler giderek daha kompleks hâle gelmeye başlamıştı, özellikle de anestezinin bulunmasıyla ameliyatlar boyut değiştirmişti. Yine de ameliyat masasında geçirilen süre uzadıkça risk de aynı boyutta artıyordu. Ve o zamanlar enfeksiyon ve “mikroplar”ın insanları öldürebileceği bilgisine henüz erişilememişti.

Tıp dünyasıda aktif olarak “miyazma teorisi” ön plandaydı; bu teoriye göre dışarıdaki zehirli ve kirli gazlar, çöpler ve atıklar bir araya gelerek “kötü bir hava” yaratıyor, bu hava ise insanlarla (ve daha çok açık yaralarla) temas ederek can güvenliğini tehlikeye atıyordu. Bu sebeple, operasyonların gerçekleştiği odaları kirli havadan uzak tutmanın yeterli bir güvenlik önlemi olduğu düşünülüyordu. Bunun için de odalar sürekli kapalı hâldeydi. Ancak bilmedikleri şey, bu düşüncenin gerçekle uzaktan yakından alakası olmadığıydı.

vikipedi
İngiliz bilim insanı ve cerrah Dr. Joseph Lister, miyazma teorisindeki boşlukları görmüş ve enfeksiyon riskinin “kötü hava” kaynaklı değil de başka sebeplerden ötürü ortaya çıkabileceğini düşünmüştü. Lister, kırılan kemiklerin herhangi bir sağlık problemi olmadan kaynadığını ve bu esnada “kötü hava” yüzünden de herhangi bir sorun çıkmadığını fark etmişti. Demek ki sorun bambaşkaydı. Bunun üzerine Lister, evde yaptığı deneylerde kimyasal bir solüsyon buldu (antiseptik) ve bu solüsyonu ameliyat öncesi malzemelerin dezenfekte edilmesinde ve yine operasyona girecek cerrahın kendini arındırmasında kullanılması gerektiğini öne sürdü.
Bilim insanları ve Lister’in meslektaşları kendisinin öne sürdüğü bu fikirle senelerce alay ettiler ve söylediklerinin deli saçmasından ibaret olduğunu savundular. Nasıl olurdu da insanların canını kurtarmak için uğraşan doktorlar, hastalarının enfeksiyon kapmasına neden olabilirdi? Lister’in önlerine sunduğu hiçbir delil dikkate alınmadı, Lister’in haklılığı ise ancak seneler sonra anlaşıldı. Çok değerli bir bilim insanı, sırf doğruları söylediği için tabiri caizse “dokuz köyden kovulmuştu”.

stetten museum
Bilim insanı Alice Catherine Evans, Bruselloz hastalığı ve bunun taze, pastörize edilmemiş sütle olan bağlantısını inceleyerek ineklerdeki hastalığın insanlardaki dalgalı ateşe neden olup olmadığı sorusuna odaklandı. Ve bununla ilgili çalışmalarını 1900’lerin başında Journal of Diseases dergisine yolladı. Ancak Evans’ın bir kadın olması ve doktora sahibi olmaması, bilim çevrelerinin araştırmalarına şüpheyle yaklaşmasına neden oldu. Evans, insanları pastörize edilmemiş süt kullanmama konusunda uyarsa da ne çiftçiler ve süt üreticileri ne de veteriner hekimler ve doktorlar onun bu iddiasını ciddiye almadılar. Hatta bu iddiası sebebiyle Evans uzunca bir süre alay konusu oldu ve çalışmaları rağbet görmedi.

Zaman ise Alice Evans’ı haklı çıkarmış, 1920’li yıllarda bu konuya dair yapılan tüm araştırmalar Evans’ın Brucella’nın dalgalı ateşe (Malta ateşi) neden olan hastalık etkeni olduğu kanıtlandı. Evans tarafından öne sürülen bulgular ve çözüm önerileri 1930’larda kabul gördü ve bir zamanlar çalışmaları yüzünden alay edilen bu bilim insanı, Amerikan Bakteriyologlar Derneği’nin başına geçerek ilk kadın başkan unvanını almaya hak kazandı.
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?