Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Uzay Çöpleri
BİLİM

Uzay Çöpleri

Şöyle Ay’ın üzerinde oturup Dünya’yı izlediğimizde masmavi bir küreye bakacağımızı hayal ederiz değil mi? Bu kısmen doğru bir öngörü. Ama güzelim Dünya manzarasını gölgede bırakacak ciddi bir sorunla karşı karşıyayız: Uzay çöpleri!

Yayın Tarihi :12 Eyl 2022
Süre :2 Bardak

Geçen haftalarda Umut Yıldız ve Barış Özcan’ın da yer aldığı “Mess-Horizon” isimli bir programda şöyle bir cümle duyduk: “Dünya yörüngesinde şu an 7.000 adet çalışır vaziyette uydu ve hiçbir işe yaramayan 50.000 parça, irili ufaklı uzay çöpü var.” İşte bu cümleler, Ay’ın yüzeyinde oturup Dünya’yı izlemek isteyen bir insanın hiç de mutlu olmayacağı bir duruma işaret ediyor. Gerçek bir çöplüğün ortasında dönüp durduğumuzu hayal edebiliriz. Elbette uzay çöpleri sorunu sadece göz zevkimizi bozan bir durum değil. Aynı zamanda ISS başta olmak üzere aktif olarak görev yapan uzay araçlarının ya da uyduların tehlike altında olduğuna dair somut bir kanıt. 


Genel olarak dünya yörüngesini işgal eden ve artık kullanılmayan her türlü insan yapımı parçanın uzay çöpü olarak tanımlandığını söyleyebiliriz. Artık kullanılmayan iletişim uydularından parçalanan birçok uzay gerecine kadar her şey, Dünya yörüngesinde dönüp duruyor. Bunun sebebi, uzaya yıllardır gönderilen çok sayıda uyunun bir ömre sahip olmasıdır.

Faaliyet ömrü bitip de işlevsiz hale gelen bu uydular, başıboş bir şekilde çevremizde dönmeye devam ediyor. Hatta bazı uyduların, bir arıza durumunda bilerek patlatıldığını ve patlamadan geriye kalan parçaların da yine benzer şekilde Dünya’nın çevresinde olduğunu biliyoruz. Geçtiğimiz yıllarda bu çok ciddiye alınan bir konu olmasa da uzay çöpleri artık tüm astronomi dünyasının ve ülkelerin gündeminde. 

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) - NASA
Aslında uzay çalışmalarının hız kazandığı 1960 yılından itibaren NASA, uzay çöpleri konusunda özel araştırmalar yapıyor. Ama en somut adım, yine NASA tarafından 2011 yılında açıklanan bir raporla atılır. Bu açıklamaya göre uzay çöpleri, tüm Dünya ülkelerinin uzay çalışmaları için bir tehdit haline gelmiş ve giderek sayıları da artmaktadır. Böylece Amerika başta olmak üzere birçok ülke, Uluslararası Uzay Çöpü Koordinasyon Komitesi’ni kurarak bu sorunun önüne geçmeye çalışır. 
Yıllar içinde araştırmalarına devam eden bir başka önemli kuruluş ise Birleşmiş Milletlerdir. Birçok rapor ve araştırmayı göz önüne alan BM, 22 Aralık 2007 tarihinde aldığı bir kararla uzay çöpleri konusunda radikal bir adım atar. Artık faaliyet süresi dolan uzay çöpleri yörüngeden uzaklaştırılacak ya da farklı yöntemlerle bu sorunun önüne geçilecektir. Tabİi bir de uzay çöpleri sorunu, uzay hukukunun gelişmesine de neden olmuştur. Örneğin Rusya’ya ait eski bir iletişim uydusunun parçaları, Amerika’ya ait çalışır durumdaki bir uyduya çarpar ve hasar verirse ne olacak, sorusunun cevabı aranmıştır. Elbette kazaya veya hasara neden olan ülkenin, tazminat ödemesi belirlenen ilk yaptırımdır. 


Günümüzde ise artık uzay çöpleri konusundaki adımlar çok daha erken atılıyor. Nasıl mı? Örneğin aralarında Amerika, Rusya, Avrupa Uzay Ajansı gibi ülke ve kurumlar, bir anlaşma yaparak her uzay aracının faaliyet ömrü bittiğinde ya da meteor çarpması gibi bir durumda hasar aldığında onu nasıl yok edeceğini, daha uzaya araç yollanmadan bilmesini zorunlu tutar. Yani uzaya yarım metrelik bir iletişim uydusu gönderseniz dahi, bunun Dünya’ya düşürülmesi ya da parçalanarak yörüngeden çıkarılması gibi bazı ön hazırlıklarınızın olması şart. Eğer böyle bir hazırlık yapıp buna uygun hareket etmediyseniz SpaceX bile olsanız hiçbir aracınız Dünya’dan uzaya gidemeyecek. Gittikçe artan uzay çalışmalarını düşündüğümüzde, bu adımların önemini kavrayabiliyoruz. 

Artemis Projesi - NASA
SpaceX’in binlerce uyduyu uzaya göndererek bir internet ağı kuracağını veya Ay’daki yaşamı başlatacak olan Artemis projesini düşününce uzay çöpleri konusu bizleri bekleyen önemli bir sorun. Ama güzel haber şu ki yörüngedeki çöplerin toplanması ve yeni çöpler oluşmaması için birçok adım atılıyor. En azından Dünya’daki çöpleri temizleyemeden uzayı da kirletmeyeceğimizi bilmek güzel… 
Yukarı Kaydır