Lauren DiCioccio
WELLNESS

Şemalarımızı Anlamak

04 Şub 2022

Bugün olduğumuz kişiyi anlamak ve değiştirmek; şemalarımızı anlamak ile mümkün olabilir.

1.5 Bardak
Şema Nedir?

Şema, öğrendiğimiz bilgileri sakladığımız bilişsel çerçevelerdir. Yaşamda gözlemlerimiz, deneyimlerimiz veya türlü yollar ile edindiğimiz bilgileri şemalar halinde saklarız. Şemalar bir tür sınıflandırma işlevi görür. Biriktirdiğimiz bütün deneyimleri sınıflandırarak şemlarımızı oluştururuz. Örneğin, bir veya birden fazla öğretmenimiz ile yaşadığımız olumsuz deneyimler sonucunda, “Öğretmenler kötüdür.” gibi bir şema oluşturabiliriz. Fakat şemalarımız büyük ölçüde sabit değildir. Zaman içerisinde her yeni deneyim ve bilgi ile şekillenmeye devam eder. Örneğin, sonraki deneyimlerimizde iyi öğretmenler ile karşılaştıkça bu şemamız biçim değiştirir ve “Bazı öğretmenler kötü, bazı öğretmenler de iyidir.” olarak güncellenebilir.

Pinterest
Şemalar Ne İşe Yarar?

Şemaların temel işlevi öğrenmeyi ve yaşamımızı kolaylaştırmaktır. Şemalar sayesinde bilgiyi öğrenmek kolaylaşır. Örneğin kulakları olan, dört ayaklı, sokakta gezen hayvanların köpek olduğunu şemalarımız sayesinde öğreniriz. Bununla birlikte büyürken gördüğümüz her dört ayaklı hayvanı köpek sanmamızın sebebi de yine şemalarımızdır. İnek, eşek, aslan, kedi, köpek ve daha birçok hayvan için farklı şemalar geliştiririz. Ayrıca şemalar sayesinde bilgiyi hatırlamak ve kullanmak pratikleşir. Örneğin, nasıl bilgisayarımızdaki fotoğrafların masaüstü yada farklı klasörler yerine tanımlı klasörlerde durması aradığımız fotoğrafları hızlıca bulmamızı sağlıyor ise şemalar da bu tanımlı klasörler gibi ihtiyacımız olan bilgileri hızlıca hatırlamamızı sağlar. 

Andrew Orton Art
Şemalar

Objelere, insanlara, olaylara, sosyal durumlara ve benliğimize dair türlü şemamız bulunur. Örneğin arkadaşımızın karakteri, davranışları, işi, dış görünüşü onunla ilgili şemalarımızı oluşturur. İnsan içerisindeyken çıplak dolanmamamız gerektiğini ya da birine bağırmanın yanlış olduğunu bilmek de sosyal şemalarımızdandır. Böylelikle yeni insanlarla tanıştığımızda mevcut şemalarımızdan faydalanarak o kişiye dair bir fikir oluşturabiliriz. Ya da şemalarımız sayesinde her yeni ortama girdiğimizde nasıl davranmamız gerektiği üzerine yeniden düşünmek zorunda kalmayız. 
Kişisel Şemalar

Bazı şemalarımız ortak olsa da birçok şemamız oldukça özneldir. Öğrenme biçimimizden kişiliğimizi anlamaya kadar birçok konuda kişisel şemalarımızdan yararlanılabilir. Sahip olduğumuz her şema bizimle ilgili fikir verse de yaşamımızı en çok etkileyenlerin benliğimizle ilişkili şemalar olduğunu söyleyebiliriz. Bu kişisel şemalar; sosyal bir ortamda bizzat bizim nasıl hareket ettiğimizi, ilişkilerimizde nasıl davrandığımızı, ne tür işlerde başarılı olduğumuzu ve kendimize ait bir çok özelliği açıklayabilir. Örneğin topluluk içerisinde dans etmeye çekindiğimiz zaman “Ben biraz utangaçım.” diyor isek, bu kendi karakterimiz ile ilgili bir şemadır. Ya da aynaya baktığımızda “Ne kadar ilginç yüz hatlarım var.” diyorsak bu da fiziksel görünüşümüz ile ilişkili şemalarımızı ifade eder. 

Pinterest
Dolayısıyla bu tür şemalar aslında kendimizle ilgili bilgilerle birlikte inançlarımızı da anlatır. Şemalarımız zaman zaman gerçekçi olsa da zaman zaman yanlış genelleme ve inançlarımız ile de şekillenebilir. Benliğimize ait şemalarımız üzerinde çocukluğumuz, çevremiz, içerisinde yaşadığımız kültür, geçmiş deneyimlerimiz gibi birçok farklı faktörün etkisi vardır. Tüm bunlar şemalarımızı oluşturur ve böylelikle benlik algımız şekillenir. Örneğin “Ben zaten yeteneksizim.” yada “Hiç bir işi düzgün beceremiyorum.” gibi söylemler bu şemalarımıza işaret eder. Benlik algımız “yeteneksiz” ya da “beceriksiz” olduğumuz yönündedir. 

Pinterest
Kendimize dair bu inançlarımız ise haliyle davranışlarımızı şekillendirir. Örneğin kendini birçok alanda yeteneksiz bulan biri yeni şeyler yapmaktan kaçınabilir. Öte yandan kendini yetenekli bulan biri ise sık sık yeni şeyler deneyebilir. Bazı şemalarımız bize ve yaşamımıza zarar vermese de bazı şemalarımız yaşamımızı oldukça zorlaştırıyor olabilir. Hakikaten bazı konularda yeteneksiz olabiliriz. Fakat bu durum yetenekli olduğumuz alanları göz ardı etmemize sebep oluyor ise kendi kendimizi sabote etmeye başlayabiliriz. 
Dolayısıyla şemalarımızı anlamak kendimizi anlmamızı sağladığı gibi, kendimize dair yanlış inançlarımızı anlayarak değiştirmemize de yardımcı olabilir. Özellikle kendimiz ile ilgili kalıplaşmış inançlarımızı anlamak için "İçimizdeki Çocuk Tipleri", "Ebevenylik Stilleri ve Benlik" ve "İçimizdeki Çocukla Nasıl Bağ Kurabiliriz?" yazılarından faydalanabilirsiniz. Bununla birlikte şema terapi üzerine okuyabilir ya da bir ruh sağlığı çalışanı ile işlevsiz şemalarımızı anlamak ve değiştirmek için çalışabiliriz.

Kaynaklar




©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?