Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Ölü Yıldız Süpernovaları
Bir Süpernova Modeli (aasnova.org)
BİLİM

Ölü Yıldız Süpernovaları

Büyük kütleli yıldızların ölüm selamıdır süpernovalar. Çekirdeğindeki devasa enerjiyi evrene saçarak görkemli bir şekilde veda ederler yaşamlarına. Arkalarında bıraktıkları toz ve gaz bulutları ise yepyeni yıldızların oluşmasını sağlar. Buraya kadar olan her şey bildiğimiz gibi. Ancak ilginç olan şu ki; bir süpernovadan bahsedebilmek için yaşayan bir yıldızın olması lazım. Ölmüş bir yıldızın süpernovaya sebep olduğuna dair garip gözlemler yapan gökbilimciler, ilk şaşkınlıklarını üzerlerinden atar ve bu durumun gizemini çözmeye çalışır. 2020 yılında yapılan bir keşfi ve arkasındaki süreci araştırıyoruz…

Yayın Tarihi :23 Eyl 2022
Süre :2 Bardak

Bir Süpernova Modeli - NASA
Bizim yaşam kaynağımız olan Güneş, bir süpernovaya dönüşmeyecek. Ömrünü tamamladığı zaman Güneşimizin vedası, bir beyaz cüceye dönüşerek gerçekleşecek. Çünkü bir süpernovanın oluşması için en az 8 tane Güneş kütlesinin tek bir yıldızda birleşmesine ihtiyaç vardır. İçindeki yakıtı tüketerek ya bir nötron yıldızına ya da karadeliğe dönüşür. Dönüşümden önceki süpernova evresi ise son nefesi gibidir. Yıllardır gözlemlere dayanan bu bilimsel gerçek, ilginç bir süpernova olayı ile başka bir boyut kazanır. Temelinde ise büyük kütleli yıldızların, genellikle başka bir yıldızla birlikte çift sistem oluşturması vardır. 

Büyük Kütleli Bir Yıldızın Süpernovaya Dönüşme Evreleri - NASA

Kütlesi nedeniyle uzay-zamanda ciddi bir albeniye sahip bu dev yıldızların, başka bir yıldızı kendi yörüngesine çekerek onunla birlikte yeni bir sistem oluşturduğunu biliyorduk. Ama bu yıldızların yaşam şekilleri ve süreleri aynı orantıda ilerlemez. Çift yıldız sistemleri olarak tanımlanan bu iki yıldızdan, büyük kütleli olanın ömrü yanındaki daha küçük kütleli yıldızdan kısadır. Haliyle, dev kütleli olan hızla içindeki yakıtı tüketir, içine çöker ve ardından görkemli bir süpernova ile yaşama veda eder. Arkasında ise henüz yaşamının ortalarında olan çiftini bırakır. Şiddetli bir patlamanın ardından yalnız kalan bu yıldızın varlığı, yeni bir süpernovanın yaşanacağını bize gösteriyor. Ama normal bir şekilde değil…

California Institute of Technology profesörü Dillon Dong’un da yer aldığı bir grup bilim insanı, “Çok Büyük Dizge Gökyüzü Taraması” yani kısa adıyla VLASS isimli projenin içinde yer alıyor. Yaptıkları bir gözlemden sonra; ölü bir yıldızın çiftiyle birleşerek tetiklenen ve çekirdeğin çöküşüyle başlayan bir süpernova türü bulmuş olabileceklerini iddia ediyorlar. Yaptıkları gözlemler sonucunda 2017 yılında, aşırı parlak radyo dalgalarına rastlarlar ve bu durumun normal olmadığını, bir süpernova benzeri yüksek enerjili durumdan kaynaklandığını düşünürler. Çünkü bu parlamayı kaydeden başka bir kaynak yoktur. Yani ellerindeki veri yenidir ve farklı bir süpernova türü olduğunu da bu sayede düşünmeye başlarlar. Dong’a göre önceki araştırmalar ve eldeki süpernova modellerinin içerisinde böyle bir türe rastlamamışlardır. İşte o zaman projenin ve ellerindeki parlamanın yeni bir keşif olduğunu fark ederler. 

NASA
İlk olarak ellerindeki veriler, oldukça yoğun bir gaz bulutunun varlığını işaret ediyordur. Bu yoğun gaz bulutu ise bir yıldızdan geliyordur ve büyük ihtimalle birkaç yüzyıl öncesine aittir. Artık yapılacak şey, radyo frekanslarını aldıkları bölgeye daha çok bakmaktır. Öyle de yaparlar. Kısa sürede, 2014 yılında yine aynı bölgeden gelen X ışınlarının kaydedildiğini görürler. Böylece taşlar da yerine oturmaya başlar ve gözlemi yapan gökbilimciler bir teori üretirler. 2014 yılındaki X ışınları, bir yıldızın süpernova kalıntılarıdır ve 2017 yılındaki parlak radyo dalgaları ise ölen yıldızın tetiklediği yeni bir patlamayı işaret ediyordur. Kısaca özetlemek gerekirse; bir ölü yıldız süpernovasını…

NASA
Bu keşif, gözlemi yapan herkesi şaşırtmıştır. Olağan akışında bir süpernova yaşayıp nötron yıldızına veya karadeliğe dönüşen yıldızın, zaman içerisinde hala hayatta olan çiftinin yapısını bozmaya başlaması kimsenin beklediği bir olay değildir. Ama karşılarında yeni bir yıldız öyküsü duruyordur. Böylece çift yıldız sistemlerinin oluşumları, bileşim ve ölümleri hakkında yeni bir pencere açılmış olur. Yeni teleskop teknolojileri sayesinde ölü yıldız süpernovalarının daha fazla incelenmesi ise bu olayı anlamak için çok önemli. 

NASA - Karadeliğe Dönüşen Bir Yıldızın Çiftinin Atmosferini Çekmesi

Projenin bir parçası olan profesör Dong ve arkadaşlarına göre, gelecek yıllarda büyük kütleli yıldızların nasıl öldüğüne dair daha fazla bilgimiz olabilir. Özellikle çift sistemler içinde yer alan ve astronomların ilgisini çeken dev kütleli yıldızların ölürken nelere sebep olduklarını anlamak, evreni anlamanın önemli adımlarından birisi olabilir.

Kaynak
Charles Q. Choi, “Yeni Bir Tür Yıldız Patlaması Tespit Edildi”, All About Space Türkiye, Aralık 2021.   
Yukarı Kaydır