Monomit Nedir?
Pexels
SCOPE

Monomit Nedir?

Dinlediğimiz bütün masalların ve efsanelerin binlerce yıldır bu kadar vazgeçilmez olmasının bir sebebi var. Çok sevdiğimiz filmlerin, dizilerin ve tiyatro oyunlarının milyonlarca insan tarafından izlenmesinin de temelindeki cevap yine aynı: Monomit! Milyonlarca yıllık evrim tarihimizin içine yerleşen imgelerin yani arketiplerin, düzenli ve doğru zamanda kullanılması ile bütün hikâyeleri çok seviyoruz. Bunun sebebi de Joseph Campbell isimli meraklı bir adamın araştırmalarına dayanıyor.

Yayın Tarihi :23 Kas 2021
Süre :2 Bardak

Pexels
Her şey, yirminci yüzyılın başlarında ortalığı karıştıran Freud’un “bilinçdışı” kavramıyla başlıyor. Her insanın, bilinci dışında işleyen, devinen ve çoğu zaman psikolojik hastalıkların temelinde yatan bilinçdışı, Freud’a göre bir hayli karanlık ve karmaşık bir alandır. Bir zaman sonra Freud’un araştırmalarından ve bulgularından etkilenen Jung, bu bilinç dışından yola çıkarak bu olaylara bir kavram daha ekliyor: Kolektif Bilinç Dışı! Çünkü sosyal varlıklar olan biz insanların, farkında olmadan biriktirdiği çok sayıda imge vardır ve bu imgeler, düşünsel dünyamızı oldukça fazla etkilemektedir. Peki, bu imgeleri nerede bulacaktık? Tabi ki masallarda, efsanelerde ve antik dönemden kalan birçok sanat eserinde! 

Pexels
Carl Gustav Jung’un bu tarihi keşfi, Joseph Campbell tarafından ilgi çekici bulununca monomit kavramı da ortaya çıkmaya başlar. Ciddi bir kuramsal çalışma sonunda Joseph için tüm taşlar yerine oturur. Her anlatıda bir kahraman vardır ve sonsuz bir yolculuk içinde birçok önemli eşikten geçerek değişir, dönüşür. Ama bu macera, kahraman için basit bir yolculuk değildir. Yıkımları, büyük değişimleri beraberinde getirmek zorundadır. Biz insanlar ise bu anlatılara bakarak bir bakıma toplumsal parmak izlerimizi fark edebiliriz. Geçmişten günümüze gelen ve neredeyse hiç değişmeden orada duran güçlü imgelerle her toplum, kendi kimliğini yaratmıştır! 

Monomit için verilebilecek en iyi örnek Alice Harikalar Diyarında masalıdır. Kahraman arketipinin örneği olan Alice, beyaz bir tavşanın arkasından giderek kendi cennetinden ayrılır. Monomit kuramı açısından önemli olan Alice veya herhangi bir kahramanın bu yolculuğa isteyerek çıkmamasıdır. Matrix filmindeki Neo örneği de Alice gibidir. Neo, sırtında beyaz tavşan dövmesi olan bir kadının arkasından, karanlık ve dar bir koridora girerek yeni bir dünyaya geçiş yapar. Artık ne Alice ne de Neo, sıradan hayatlarına geri dönemezler. Önlerinde iki kapıdan veya iki haptan oluşan bir eşik vardır. O eşiği geçtikten sonra girdikleri dünyada, hayatlarının en büyük macerasına atılırlar. 

Binlerce yıldır anlatılan bir masalda veya milyonların izlediği bir sinema filminde bu tip benzerlikleri görmemiz, harika senaryolardan çok daha derin bağlara dayanıyor. Monomitin izinden giderek, başarılı ve herkesin belleğine yerleşen hikayelere bakınca toplumsal parmak izlerinizi görmemiz hiç de şaşırtıcı değil. Çok daha yeni örneklere bakacak olursak Dune filmindeki kahramanımız bile Arrakis gezegenine ve oradaki yeni hayatına isteyerek gitmiyor. Breaking Bad dizisindeki kahramanlar da öyle! Bir hastalık veya parasızlık yüzünden istemeden girdikleri yeni dünyada büyük bir değişim onları bekliyor. 

Monomitin içinde önemli olan bir diğer önemli unsur ise “mekân” imgesidir. Kahramanın, sonsuz yolculuğuna çıkmadan önce o ana kadar yaşadığı dünya ile adım attığı yeni dünya birbirinden çok farklıdır. Alice, o tavşanın arkasından gitmeden önce normal bir hayata sahipken istemeden düştüğü yeni dünya inanılmaz derecede özeldir. Matrix’deki Neo, Braking Bad dizisindeki Walter için de aynı durum söz konusudur. Yeni dünyaları çok özel ve farklı mekanlar olarak tasarlanmıştır. Walter White gibi normal bir kimya öğretmeni, evi ve işi arasında gidip gelirken kendini bir anda Meksika çetelerinin, büyük baronların dünyasında bulur. 

Pexels
Monomit, burada verebildiğimiz birkaç örnekten çok daha fazlasıdır ve sizler de sevdiğiniz filmlere, hikayelere bakıp bu izleri yakalayabilirsiniz. Birçok büyük eseri veya anlatıyı bu gözle inceleyince, kahramanın sonsuz yolculuğuna ne kadar benzediğini görebiliriz.  Eşik bekçisi, büyük ana, müjdeci gibi daha birçok arketipin yer aldığı monomit kuramı, geçmişimize dair güçlü bir yolculuk gibi… Orada duruyor. Hem de milyonlarca yıldır...
Yukarı Kaydır