Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Unsplash
SPACE Bilim

Karanlık Enerji Nerede?

25 Oca 2023

Evrende muazzam derecede güçlü bir enerji var. Orada olduğunu biliyoruz ama doğası hakkında hiçbir fikrimiz yok. Astrofizikçilerin değimiyle “oldukça spekülatif” olan ve çağımızın en büyük gizemlerinden “Karanlık Enerji” konusunu masaya yatırıyoruz.

Unsplash
Karanlık enerji gibi gizemiyle ünlü bu evrensel gerçeğin arkasında elbette yine Einstein var. Yüzyıllardır süregelen evreni anlama çabasının Einstein durağında müthiş bir gerilim fark etmiştik. Evren inanılmaz derecede hızlı genişliyor ama öte yandan büyük bir güçle çökme eğilimi sergiliyordur. Biraz daha basite indirgersek bizim bir balonu şişirmek için tüm nefesimizi kullandığımızı ve birisinin de bu balonun havasını söndürmek için tüm gücüyle bastırdığını hayal edebiliriz. 

Karanlık enerji - NASA

İşte bu gerçek ve inanılmaz savaşın büyüsüyle ortaya çıkan Genel Görelilik Alan Denklemleri bize yeni bir kapı aralamıştı. Freedman Denklemleri olarak bilinen evrenin şifrelerini çözme çabasının sonunda anladık ki; balonu şişiren taraf şu an için kazanıyor yani evren sonsuzluğa doğru genişlemeye devam ediyordu. E harika, dedik ama bu sefer yeni bir soru belirdi zihinlerde: “Bu genişleme ve çökme savaşına sebep olan neydi?”

Cevap basitti: Bilmiyoruz! Elbette bilimin, bilinmeyeni açığa çıkarma tutkusu bu cevapla yetinmedi. Aradı, taradı ve sonunda evrenin neredeyse %68,3’ünü oluşturan o gizemli enerjiyi keşfetti. Hakkında bildiğimiz şeyler o kadar azdı ki ona en güzel ismi verdik: Karanlık Enerji! Ama yine bir sorun vardı. Karanlık enerjinin nerede olduğunu bilmiyorduk. 

Unsplash
Elimizdeki en somut veri, evrenin muazzam bir güçle genişlemesine neden olduğuydu, o kadar. Bir diğer değişle de evrenin içine çökmesine yani Big Crunch veya Büyük Çöküş yaşamasına engel olan güçtü karanlık enerji. Belki de varlığımızın sebebi oydu. 
Şimdi olayları biraz geri saralım ve Avrupa Uzay Ajansı ESA’nın Planck Uzay Aracı’nın yaptığı keşiften konuşalım. Birçok ülkenin desteklediği uzay projesi kapsamında yola çıkan Planck Uzay Aracı, bizlere bazı veriler gönderdi. 

Evren ve Karanlık Enerji
Bu verilere göre evrendeki tüm kütle ve enerjinin yaklaşık olarak %26,8’ini karanlık madde, %68,3’ünü ise karanlık enerji oluşturuyordu. Gördüğümüz o muhteşem galaksilerin, yıldızların, gezegen ve diğer maddelerin kapladığı alan sadece %4,9'du! İronik şekilde evrende henüz birazcık fikir sahibi olduğumuz konular bu %4,9’luk dilimin içinde yer alıyor. Kalan yaklaşık %95,1’lik dilimde neler olup bittiği hakkındaki bazı “tahminlerimiz” dışında elimiz boş, diyebiliriz. 

Unsplash
Yukarıda verdiğimiz balon örneğine dönersek şöyle bir hayal kurabiliriz. Bir balonu görüyor ama onu şişirmeye veya havasını söndürmeye çalışan “şeyi” göremiyoruz. (Bu noktada evrenin bir balona benzediğini iddia etmiyoruz. Çünkü evrenin gerçek şeklini de bilmiyoruz.)

Unsplash

Sadece uzak galaksilerde patlayan yıldızların yani süpernovaların ışığına bakarak bazı anormal durumların varlığını çözebiliyoruz. Bu noktada, evrenin büyük bir bölümünü kaplayan enerjinin varlığına tanık olmakla beraber onun fiziği hakkında kesin bilgilere şu an için ulaşamıyoruz. Zaten bu kısıtlı bilgiye ulaşmamız da astronomların 1990’lardaki gözlemleriyle ortaya çıkmıştı.

Zaman içerisindeki devrimsel araştırmalar ve gözlemler sayesinde karanlık enerjinin evrenle beraber galaksilerin de var olmasında etkili olduğunu anladık. Örneğin galaksilerin oluşmasını sağlayan ve dağılmasını engelleyen karanlık maddeyle uyumlu bir etkileşime geçerek kozmik dengenin kurulmasına neden oluyor. 

Unsplash
John Hopkins Üniversitesi’nden astrofizikçi Dr. Adam Riess’e göre karanlık enerjiyi oldukça geç fark etmemizin sebebi onun oldukça garip olmasından kaynaklanıyor diyerek ekliyor: “Onun kaynağını bilmiyor ve fiziğinin spekülatif doğasına tanıklık edemiyoruz” 

Unsplash
Karanlık enerjinin gücüne dair en ürkütücü yorumsa Kaliforniya Üniversitesi’ndeki astrofizikçi Dr. Hitoshi Murayama tarafından yapılıyor. Dr. Murayama’ya göre “yeterince yoğun olsaydı, karanlık enerji evreni parçalarına ayırabilirdi.” 

Evrenin Genişlemesi - NASA

Günümüzde, özellikle Hubble Uzay Teleskobu ile geçen yıl gözlemlerine başlayan James Webb Uzay Teleskobu sayesinde, evrenin en gizemli fenomenini irdelemeye devam ediyoruz. Karanlık enerji ne kadar gizemliyse bizim bilimsel çabamız da o denli güçlü! Umuyoruz ki yakın gelecekte “Karanlık enerjinin gizemi çözüldü” başlığını sizlerle paylaşabileceğiz.
 

Kaynak
Kulvinder Singh Chadha, “Uzayı Yaran Kuvvet: Karanlık Enerji”, All About Space Türkiye, Ekim / Kasım 2022, Sayı: 18.
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?