Pexels
KADIN KAFASI

Kadınların Toplumun Kalıplarına Sıkışan İlişkileri

23 Haz 2023

Nesiller boyu toplumlarda kadının rolü ve görevleri tartışılmıştır. Gelenekselci toplumların bir çoğunda hem kadının hem de erkeğin rolleri eril zihniyet tarafından belirlenmiştir. Kendi rollerini belirleyemeyen kadınlar kalıplara sıkışmaya, kendileri olamamaya ve kendi arzuladıkları ilişkileri yaşayamamaya başlamıştır. Bugün, günümüzde etkisi azalarak da olsa devam eden ve toplumda kadınlar üzerindeki baskıyı artıran unsurlardan biri olan bu rolleri ele alacağız.

Pexels
Gelenekselci toplumların birçoğunda kadın ve erkek arasında karşılaştırmalar yapılır. Buna bağlı olarak da kadınlardan kadınsı özellikler; erkeklerden ise erkeksi özellikler göstermelerini beklerler. Toplumsal cinsiyet kavramı da kadınlardan ve erkeklerden beklenen, aynı zamanda onlara yüklenen bu görevleri temsil eder. Gelenekselci yaklaşım düzenli bir toplum için bireylerin bu görevleri kabul etmeleri ve onlara uygun davranmaları gerektiğini savunur. Daha eşitlikçi kültürler ise bu durumun insanları baskıladığını ve gerçekçi bir beklenti olmadığını ileri sürer. Toplumsal cinsiyet; eğitim düzeyi, sorumluluk dağılımı, ailenin tipi, ilişki süresi, kadının çalışıp çalışmaması gibi birçok alanı etkiler. Gelenekselci toplumlarda kadının görevleri ev ve çocuklarla ilişkilendirildiğinden genellikle bu ikisi arasında sıkışan yaşamlar sürerler.

Pexels
Araştırmalar toplumun yarattığı cinsiyet rollerinin bireyin yaşamını önemli ölçüde etkilediğini gösterir. Özellikle kadınlarda benlik saygısı ve ilişki doyumu konularında belirleyici bir görev alır. Benlik saygısı kişinin kendisine yönelik düşünceleriyle ilişkilidir. Kişi kendisine yönelik olumlu bir tutumu benimsiyorsa, benlik saygısı daha yüksek; olumsuz bir tutumu benimsiyorsa daha düşüktür. Kadına belli özellikler atfederek onu ikincil bir konuma sokmak isteyen toplumlarda kadınların benlik saygısının da düşük olduğu görülür. Bu tür toplumlarda yapılan çalışmaların birçoğunda kadınların benlik saygısı erkeklere oranla daha düşük çıkmıştır. Özellikle hala ataerkil yapıyı sürdüren ailelerde kadınların iş yaşamında erkekler kadar aktif rol alamamaları benlik saygılarını zedeleyen bir unsurdur. 

Pexels
Ünlü bir psikolog olan Jung, kendi keşfi olan arketipleri kullanarak her bireyin içinde hem kadınsı hem de erkeksi özellikler olduğunu açıklar. Aslında bu özellikler birbirini tamamlayıcı yapıdadırlar. Ancak toplum tarafından kabul görmenin yolu biyolojik cinsiyetle ilişkilendirilen özelliklere uygun davranmaktır. Bu konuda yapılan araştırmalarla ilgili dikkat çeken bir diğer sonuç da şudur ki erkeksi olarak nitelendirilen özellikleri gösteren kişiler kadın ya da erkek olmaları fark etmeksizin daha yüksek benlik saygısına sahiptirler. Bu da aslında toplumda erkeksi özelliklere duyulan saygının bir sonucudur. Kadınsı özelliklerin zayıflık ve hassasiyetle ilişkilendirilmesi bu rollere uygun davranan kadınların benlik saygısını da düşürür. 

Pexels
Gelenekselci toplum tarafından kabul görmek içinse toplumsal cinsiyet rollerine uygun davranmak bir gerekliliktir. Ancak bu durum bireyin tam anlamıyla kendisini gerçekleştirmesini engeller. Belli kalıplara sıkışan kadınlar da kendilerine saygı duymakta zorlanırlar. Bu kalıplar genellikle yaşamın her alanında karşılarına çıkar. Kadınların ilişkilerden aldıkları doyumda da toplumsal cinsiyet rollerinin büyük bir önemi vardır. Yapılan tüm araştırmalar yalnızca toplumun cinsiyet rollerine uyan kadınlarla karşılaştırıldığında erkeksi olarak adlandırılan özellikleri de gösteren kadınların ilişki doyumlarının daha yüksek olduğunu gösterir. Bu durum evliliklerdeki doyum için de geçerlidir. İlişkideki doyum, kişinin yaşam doyumunun da büyük bir kısmını belirlediğinden toplumsal cinsiyet rollerine sıkışıp kalmak yaşamdan alınan hazzı ve doyum hissini azaltır.

Pexels
Yukarıda bahsettiğimiz tüm değişkenlerin birbiri üzerinde de etkisi vardır. Benlik saygısı da ilişki doyumunu belirlemede önemli bir değişkendir. Toplumsal cinsiyetin kalıplarına uymaya çalışan kadın benlik saygısını kaybettiğinde partner seçiminde de sağlıklı kararlar vermeyebilir. Bu durum ilişkisinin de hayatını sıkıştıran ve iyi oluşunu zarar uğratan bir niteliğe sahip olmasına neden olabilir. Öte yandan doğru partner seçimi yaparak sağlıklı ilişki kuran kadınların benlik saygılarının daha da yükseldiği ve kendilerine yönelik olumlu bir tutum sergiledikleri görülür. Özellikle yakınlık kurabilme konusunda bireyin önce kendisini tanıması ve bastırmalar olmadan nasıl bir insan olduğunu bilmesi gerekir. Bu yaklaşım kişinin benlik duygusunu ve dolayısıyla da benlik saygısını yükseltir. Kendini iyi tanıyan ve benlik saygısı yüksek bir kadın doğru iletişimle yakınlık kurma konusunda nadiren sıkıntı yaşar. 

Toplumsal cinsiyete dair roller geçmişte de kadınları sınırlayan ve baskılayan bir unsur olarak var olmuştur. Günümüzde bu etki, azalarak da olsa devam etmektedir. Kadınların kendilerine ve dünyaya bakışlarını da sınırlayan bu roller umarım gelecekte tamamen esneyecek ve baskılayıcı niteliğini kaybedecektir. 
Kaynak: Erdem, M. (2019). Yetişkin kadın bireylerde toplumsal cinsiyet rolleri ile benlik saygısının ilişki doyumu üzerindeki etkisinin incelenmesi (Master's thesis, Işık Üniversitesi).

©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?