Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Hannah Fry (Sunday Times)
BİLİM

Hannah Fry ve Aşkın Matematiği

18 Oca 2023

Mükemmel partneri bulmak için matematikten yararlanmak mümkün müdür? Matematikçi ve popüler bilim yazarı Hannah Fry'a göre bu sorunun cevabı "evet".

"İnsanı duyguların tamamen mantıksal ve kolayca öngörülebilir nitelikte olmadığını biliyorum. Ama bildiğim başka bir şey varsa o da şu: Matematiğin aşk konusunda bize sunabileceği şeyler var."
 
Bu sözler, matematikçi ve popüler bilim yazarı Hannah Fry'ın 2015 tarihli "The mathematics of love" ("Aşkın Matematiği") adlı ünlü TED konuşmasının başından. Konuşması, Fry'ın matematiğe âşık bir bilim insanı olarak bu iki konuyu birleştirme tutkusunun bir ürünü.

Hannah Fry - The mathematics of love (2015)
Fry, konuşmasında matematiğin hayatımızda genel olarak ne kadar faydalı olduğunu ve aynı faydanın aşk hayatlarımıza da yansıtılabileceğini vurguluyor. Aşk kadar "gizemli" bir konuya matematiksel gözlerle bakmanın yeni kapılar açabileceğini ve günün sonunda aşkı arayanların bu matematiksel bakış açısından yararlanabileceğini belirtiyor. Fry, anlattıklarını somutlaştırmak için aşkı arayanlara "matematiksel olarak doğrulanabilir" nitelikte üç ipucu bile veriyor:

1. Flört uygulamalarında kendiniz olmaktan çekinmeyin, en çekici insanlar bile her zaman en popüler olanlar değil.
 
Bir grup matematikçi tarafından kurulan flört uygulaması OkCupid'den toplanan bilimsel verilere göre, çekicilik ve popülerlik her zaman el ele gitmiyor. Yani süper model bile olsanız, aradığınız mükemmel partneri bulmak konusunda her zaman en tercih edilen aday olmayabiliyorsunuz. Hatta "fazla çekici" olduğunuz için gerçekçi adayların kendilerini rezil etme korkusuyla sizi radarına almaya zahmet etmemesi da epey olası. Veriler, rekabetin çok yüksek olduğunu düşündükleri için fazla çekici adayların peşinden koşmayan kullanıcıların sayısının yüksek olduğu belirtiyor. Bununla birlikte Fry, çekici olmadığını düşündüğümüz özelliklerimizi geride tutmak veya gizlemek yerine kendimiz olmamızın bizim için en doğru partneri bulmak konusunda daha yerinde bir strateji olduğunun altını çiziyor.

"Optimal Durma Kuralı" ("Optimal Stopping Rule")
2. Mükemmel partneri bulmak adına geliştirilmiş matematiksel bir metot mevcut: "Optimal Durma Kuralı"
 
Denizde balık çok ama artık uygun bir partnerle kalıp evlenmeye karar veriyorsunuz diyelim. Burada kritik bir soru ile karşı karşıyasınız: Ne zaman durulmalı? Matematikçilere göre ekonomi ve istatistikte sıklıkla kullanılan bir yaklaşım, "Optimal Durma Kuralı", size özel yaşamınızda da yardım edebilir. Fry, bu yaklaşımı şu şekilde açıklıyor:

Flört sahnesine 15 yaşında atıldığınızı ve ortalama 35 yaşınıza kadar pek çok partneriniz olduğunu varsayalım. Optimal Durma Kuralı, bu çerçevede bize şunu dikte ediyor: Özel yaşamımızın ilk %37'lik penceresinde flört ettiğimiz herkesi elemeli, bu pencereden çıktığımız andaki ilk partneri, diğerlerinden göreli olarak daha iyi olduğu varsayılan bu kişiyi seçmeliyiz. Burada kaşlarınızın havaya kalktığını ve kafanızda sorular belirdiğini tahmin ediyoruz. Haksız değilsiniz çünkü bu kural iki büyük riski beraberinde getiriyor:

- İlk %37'lik penceredeki herkesi istikrarlı bir şekilde elediniz çünkü kural istatistiksel olarak bunun en iyi seçim olduğunu söyledi. Önceden flört ettiğiniz kimseye geri dönemeyeceğinizi varsayarak, ya mükemmel partnerinizle bu pencerede karşılaştıysanız?

-Yine kuralı takip ettiniz ve ilk %37'lik pencereden çıktığınız anda karşınıza çıkan partnerle evlenmeye karar verdiniz, ya bu partner öncekilerden daha sıkıcı ve sıradan biriyse?

Eşin tepkisi=eşin tek başına olduğundaki modu+eşin diğer partnerle olduğundaki modu+diğer partnerin eş üzerindeki etkisi
3. Boşanmaya sebep olan en güçlü sebeplerden birini matematiksel olarak ortaya koymuş durumdayız, bu yüzden boşanmanın önüne geçmeye karşı güçlü bir silahımız var.
 
Wt+1= w+rwWt+IHW(Ht)
Ht+1 = h + rHHt + IWH(Wt)
 
Bu formüle bakınca hiçbir şey anlamamış olabiliriz. Sorun değil, matematik dersinde değiliz. Hannah Fry, evlilik ve boşanma oranları üzerine araştırmalar yapan psikolog John Gottman ve matematikçi James Murray'in güçlerini birleştirip ortaya koyduğu bu denklem üzerinden elde edilen önemli sonuçları pratik bir şekilde paylaşıyor: Çiftlerin boşanıp boşanmayacağını öngörmemize yardımcı olan Gottman araştırmasına göre, partnerlerin diyaloglarında birbirlerine verdikleri tepkilerin hangi oranda pozitif ve negatif olduğu, ilişkinin geleceği için hayati bir bilgi. Gottman'ın yüzlerce çiftin diyaloglarını kaydettiği ve kan basıncı, vücut sıcaklığı, fiziksel temas ve daha pek çok değişkeni işin içine kattığı araştırmasına göre, küçük meselelerin büyük sorunlarına dönüşmesine izin veren ve "negatiflik spiraline" kapılan, taviz vermekten kaçınan çiftlerin büyük ihtimalle boşanacağı öngörülüyor ve bu öngörü, %90'larda seyreden bir başarı oranıyla doğrulanıyor.
Hannah Fry'ın konuşmasından çıkan temel sonuç şu: Teoriler ve sayılar bize %100 doğru bir rehberlik sağlamaz çünkü hayat her zaman öngöremeyeceğimiz ve hesaplamaya tabi tutamayacağımız kadar çok değişkenle doludur; ancak bu, tüm bu araştırmaların ve matematiğin faydasız olduğu anlamına gelmez. Matematiğin özel yaşamımız hakkında bile bize pek çok veri ve örüntü sunması, matematiğin ne kadar güçlü bir şey olduğunu bizlere bir kez daha hatırlatır ve hayata, bilime ve aşka bakışımızı tazeler.

Yazar, dilimize Aşkın Matematiği başlığıyla kazandırılan aynı adlı bir kitabı da mevcut. Konuya dair daha derin okumalar yapmak isteyenler bu çalışmaya göz atabilir:

Aşkın Matematiği (Optimist Kitap, 2016)
Aşkın Matematiği (Optimist Kitap, 2016)
Hannah Fry
Çeviri: Levent Göktem

Kitap, matematiği esas alarak, insanlık tarihinin en çok konuşulan meselesine dair farklı bir bakış açısı sunmaya çalışıyor. Hem matematiğin nasıl aşka dair birçok bilinmeyeni anlamamızı sağlıyor. Hem de pek çok kişinin nefret ettiği matematiğin ne kadar güzel ve gündelik hayatta işe yarar bir bilim olduğunu gösteriyor.
 
UCL İleri Uzamsal Analiz Merkezi'nde çalışan bir matematikçi ve BBC Worldwide'ın YouTube kanalı sunucularından biri olan yazar Dr. Hannah Fry Londra'da eşi Phil ile birlikte yaşamakta ve düğün planları için yaptığı bir sürü Python kodlarını isteyenlere dağıtmaktadır.
 
(Tanıtım Bülteninden)
Bu yazımızı sevdiyseniz ve Hannah Fry'ın çalışmalarından daha fazla ilham almak istiyorsanız, yazarın Merhaba Dünya-Makine Çağında İnsan Olmak (Hep Kitap, 2019) başlıklı popüler bilim kitabını tanıdığımız Algoritmalar ve Biz İnsanlar: "Merhaba Dünya" yazımıza uğramayı unutmayın! İyi okumalar!
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?