Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
NASA
SPACE

Gezegenler Serisi: Güzellik Tanrıçası Venüs

02 Ara 2022

Gezegenleri detaylıca incelediğimiz bu yazı dizimizde sıra güzelliği ile nam salmış bir gezegende. Güzellik Tanrıçası, Çoban Yıldızı, Zühre, Afrodit, Akşam Yıldızı, Sabah Yıldızı, hepsi de Venüs’ün diğer isimleri. İçi kaynayan bir kazan, boğucu atmosfer, kilometrelerce yoğun sülfür bulutları, kayalık yüzeyi ile karşınızda Venüs gezegeni.

3.5 Bardak

NASA/SOFIA/Lynette Cook
Başlamadan söyleyelim, Venüs, Güneş’in etrafında aksi istikamette “dolanmıyor”, yalnızca kendi ekseni etrafında diğer gezegenlerden farklı olarak ters yönde “dönüyor”. Dönme ve dolanma kavramları astronomide çok farklı durumları ifade eder. Dönmek: Gezegenin kendi ekseni etrafında dönmesi. Dolanmak: Güneş’in etrafında yaptıkları yörünge hareketi. Venüs’ün ters yönde dönmesinin sebebi ise muhtemelen Güneş Sistemi’nin ilk zamanlarında meydana gelen büyük bir çarpışma.

Bu durumu inşaat halindeki bir binada dolaşmaya benzetebiliriz. Henüz yapım aşamasında olan bir yapıda başınıza taş düşme olasılığı yüksektir. Tıpkı Güneş Sistemi’nin ilk zamanları da bitmemiş bir inşaat gibi, kayalar, asteroidler, düzene girmemiş gezegenler ile dolup taşıyordu. Uydumuz Ay’ın oluşumuna sebep olan büyük çarpışma gibi Venüs de bundan nasibini almış olabilir. Dolayısıyla da her şey normal gidecekken bir anda Venüs, Güneş etrafındaki yörüngesinde normal dolanmaya devam ederken, baş aşağı dönmüş olabilir. Sonuç olarak Dünya’nın eksen eğikliği 23,5 derece iken, Venüs’ün eksen eğikliği 177 derece olarak kabul ediliyor.

medium.com
Venüs anormal atmosfer yapısıyla biliniyor. Bu hale nasıl geldiği ise gizemini koruyan bir başka mesele. Atmosferinin yüzde 96’sı karbondioksit ile kaplı. Kalan az bir kısmını da sülfürik asit bulutları örtüyor. Yani tümüyle ölümcül. Pek de arkadaş canlısı olmayan Venüs’te yaşam arayışları geçtiğimiz yıllarda çok önemli bir keşifle yeniden canlandı. Fosfin gazı. Bu gaz, normalde herhangi bir yerde var olan bir gaz fakat Venüs’teki durumu farklı kılan miktarıydı. Çok miktarda fosfin gazı keşfedildi ve varılan sonuç ise bu kadar miktardaki gazın kendi kendine oluşamayacağıydı, mutlaka bir canlı formu bunu atmosfere salmış olmalıydı. Ne yazık ki beklendiği gibi olmadı ve yüksek miktarda keşfedildiği düşünülen gaz “fosfin” değil, bir başka molekülün izi olduğu anlaşıldı.

Venüs’te neden bu kadar çok karbondioksit var?

universetoday.com
Venüs’ün atmosferinde bu kadar çok karbondioksit olması, yüzeyinde okyanusların olmaması ile ilişkili bir durum. Yapılan incelemelerde Venüs ve Yer’de bulunan karbon atomu miktarının neredeyse aynı olduğu ama karbon ve karbondioksitin, Yer’de kayaların içinde tuzaklanmış olduğu ortaya çıkmış. Yer, karbonu, karbonatlı kayaların yapımında kullanıyor ve karbondioksiti okyanuslarında çözerek kullanıyorken, Venüs’te bu döngü yaşanmıyor. Sıcaklığı dolayısıyla Venüs’te su olması mümkün değil ki zaten su molekülü olarak bildiğimiz H2O buharlaşıyor. Yüksek sıcaklık hidrojen ve oksijeni birbirinden ayırıyor. Hidrojen çok hafif bir element olduğundan dolayı atmosferden uzaya kaçıyor, kalan oksijen de yine serbest kalan karbon atomlarıyla birleşerek CO2 yani karbondioksiti oluşturuyor.
Güneş Sistemi’ndeki en sıcak gezegen. Merkür’den bile daha sıcak!

Mariner 2 Uzay Aracı - NASA
Tüm bu benzerliğinden ötürü Venüs, Yer’in ikizi olarak anılır. Nitekim gerçekten de yarıçapı ve kütlesi Yer ile oldukça benzerdir. Yukarıda bahsettiğimiz gibi diğer temel yapıtaşları sebebiyle de benzer kimyasal bolluklara sahiptirler. Kim bilir belki de milyarlarca yıl önce Venüs’te tıpkı Yer gibi bir yaşam barındırıyor olabilir. Bunu anlayabilmek için yüzeyinde çok daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. Bugüne kadar gönderilen uzay araçları ile sınırlı bilgiye sahip olduğumuz gezegen hakkında öğrendiklerimiz de oldukça yeni. Venüs’ü ilk ziyaret eden, 1962 yılında Mariner 2 uzay aracı oldu. Bu araç aynı zamanda Yer dışında bir başka gezegene giden ilk uzay aracıydı. Sonrasında ilk temas 1966 yılında Venera 3 sondası ile oldu fakat araştırma yapması beklenen uzay aracı gezegenin kayalık yüzeyine çakıldı. Yine de bir başka gezegene ilk temas gerçekleşmiş oldu.

Cehennem sıcağına gönderilen 40’tan fazla uzay aracı var. Bazı kanyonların en derin noktaları 500 ˚C.

Yukarıdan aşağıya doğru Venera 9, Venera 10, Venera 13A, Venera 13B, Venera 14A, Venera 14B uzay araçlarının aldığı Venüs yüzeyine ait görüntüler - NASA
Başarıyla veya başarısızlıkla geçen yılların ardından günümüze kadar 40’a yakın uzay aracı gezegeni inceleme için yola çıktı. 1970 yılında gezegen yüzeyine başarıyla iniş yapıp veri toplayan ilk araç Venera 7 oldu fakat 470 santigrat derecelik kavurucu sıcaklığa ve olağanüstü atmosfer basıncına 23 dakika ancak dayanabildi. İlk görüntülerin gelmesi için 22 Ekim 1975 yılına kadar beklemek gerekti. Bu tarihte Venera 9, ilk defa Venüs yüzeyinden gönderdiği görüntülerde kayalık dolu bir gezegeni bize göstermiş oldu. Ayrıca yoğun atmosfere rağmen görüntülerin netliği şaşırtıcıydı.

www.techspot.com
Venüs hakkında bildiğimiz çoğu bilgiyi toplayan uzay aracı NASA tarafından gönderilen ve 1990 yılında gezegene ulaşan Macellan oldu. 4 yıl boyunca gezegen yörüngesinde görev yapan araç, gönderdiği radar sinyalleri ile atmosfer katmanını geçerek yüzeyi haritalandırdı. Bu haritalandırma sayesinde Afrodit’in kraterleri, tepeleri, sırtları ve volkanik oluşumları yüksek ayrıntı ile görüntülendi. Daha sonra Avrupa Uzay Ajansı ESA’nın projesi olan Venüs Ekspres 2006 yılında gezegene ulaştı. Venüs’ün geçmişinde okyanusların varlığını tespit eden uzay aracı, aynı zamanda atmosferinde şimşeklerin çaktığını ve girdapların oluştuğunu keşfetti.
Venüs’te metal kar yağıyor.

Venüs yüzeyindeki bir dağ oluşumu görselleştirmesi - NASA
Venüs atmosferinin ilginç özelliklerinden bahsettik. Eğer yeterince sıra dışı olduğunu düşünüyorsanız bir de yağan metal karlarından bahsedelim. Venüs nasıl oluştuğu henüz tam olarak bilinmeyen sıradağlara sahip. Yer’de olduğu gibi tektonik hareketler sonucunda kırılma ve kıvrılma ile bu dağlar oluşmuş olabilir. Ya da yüzeyinde tespit edilen 1600’den fazla volkan, bu dağların oluşumunda rol oynamış olabilir. Radar araçları, bazı sıradağların üzerinde yer alan parlak yüzey oluşumları saptadı. Sonradan yapılan incelemeler bu parlaklığın, yüksek sıcaklıkla buharlaşan minerallerin atmosferin üst noktalarında tekrar yoğunlaşarak gezegenin yüzeyine kar gibi yağdığını ortaya koydu. Venüs’teki puslu hava, yoğunlaşan minerallere işaret ediyor.

İki iç gezegenin Güneş önünden geçmesi Gezegen Geçişi olarak adlandırılıyor. Venüs, en son 6 Haziran 2012 tarihinde, Dünya’dan bakıldığında Güneş’in önünden geçti. Bir sonraki Venüs Geçişi 11 Aralık 2117 tarihinde. Bu durum Güneş’in etrafında dolanırken izlediği yolun, dolanma düzlemine göre 3,5 derece eğik olmasından kaynaklanıyor. Venüs’ün kendi ekseni etrafında dönüşü 243 gündür. Bu, bir Venüs gününe denk gelir. Gün doğumunu izlemek istiyorsanız, eğer mümkün olsaydı, 584 gün beklemeniz gerekirdi. Bir Venüs yılı ise, bir gününden daha kısa sürer. Gezegen, Güneş etrafındaki yörüngesinde 224,7 günde bir tur atar. Kendi ekseni etrafındaki dönüşünü ağırdan alması sebebiyle de etrafında manyetik bir alan oluşturmaz. Bu da onu, Güneş rüzgarlarına karşı savunmasız bırakır.

Galileo, Venüs’ün tıpkı Ay gibi evrelerinin olduğunu gözlemliyor.

Batı ufkunda "Akşam Güneşi" Venüs
Dünya’dan bakıldığında Venüs ne kadar güzel ve parlak. Binlerce yıldır insanları hayran bırakacak kadar parlak olan gezegen, Güneş ve dolunay evresindeki Ay’dan sonra, gökyüzünde görebileceğiniz en parlak cisim. Milattan önce 10.000 yılından beri gezegen olduğu biliniyor. Gezegen Güneş’e yakın olduğu için onu gökyüzünde çok yukarılarda ve gece boyunca göremiyoruz. Bu sebeple ya Güneş batar batmaz ufukta ya da Güneş doğmadan hemen önce doğu ufkunda görüyoruz. Hatta bu sebeple tıpkı Merkür gibi sabah ve akşam farklı yıldızlar olduğu sanılıyormuş. Eski Yunan’da Fosforus ve Hesperus adıyla anılan gezegen, sonradan İştar Gezegeni yani Babillilerin aşk tanrıçasının adını alıyor. 

Venüs yüzey haritası - NASA
Sayılarla Venüs gezegeni:
Güneş’e ortalama uzaklık: 108 milyon 210 bin km
Yörünge (yıldızıl) dönemi: 224,7 gün
Dönme dönemi: 243 gün
Gün süresi: 584 gün
Ekvator çapı: 12.104 km
Kütlesi: 4.869.000.000.000.000.000.000.000 kg
Yüzey sıcaklığı: Gece-Gündüz 470 ˚C.
Kaynaklar:

Prof. Dr. Zeki Aslan v.d., Ed: Prof. Dr. Serdar Evren, “Astrobilgi” Bölüm 04: Güneş Sistemi, İstanbul Kültür Üniversitesi Yayın No:266, 2020.

Maggie Aderin – Pocock, “Gezegenler” Kayaç Gezegenler: Venüs, TÜBİTAK – Ankara, 2019.

Prof. Dr. Selim Osman Selam, Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri “AST207 Güneş Sistemi” Ders Notu Bölüm 05 Venüs, Ankara, 2008.
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?