Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Neptün - NASA
SPACE

Gezegenler Serisi: Denizlerin Tanrısı Neptün

19 Oca 2023

Güneş Sistemi’nin tüm gezegenlerini ziyaret ettiğimiz bu serimizde son durak Neptün. Keşfedilmesinin ilginç hikâyesi ve uzaklığına rağmen en soğuk gezegen olmayışını ele alacağız. Uydularını ziyaret edecek ve karakteristik mavi renginin nedenlerini araştıracağız. Çok uzaklara gideceğimiz bu yolculuğa hazırsanız, karşınızda Neptün.

2.5 Bardak

Uranüs’ün keşfedilmesiyle birlikte gökbilimciler tarafından gözle görülebilen gezegenlerden daha fazlası olduğu da öğrenilmiş oldu. 1800’lü yıllarda gökbilimciler, Kepler’in kurallarını tüm gezegenlere uygulamaya çalıştılar. Neredeyse hepsine uyduysa da Uranüs için aynısı geçerli değildi. Uranüs’ün kendine özgü bir yörüngede hareket ettiğini fark eden gözlemciler nedenini uzun süre araştırdılar. Kimine göre Güneş’ten çok uzaklarda olduğu için Kepler kanunları işlemiyordu. Kimisine göre daha uzakta bulunan bir başka cisim, Uranüs’ün yörüngesini bozuyordu. Elbette ikinci varsayım doğru çıkacaktı.

Voyager 2'nin çektiği Neptün görüntüsü - NASA
Uranüs ötesinde bir gezegenin var olması gerektiği, 1840 yılında birbirinden bağımsız iki astronom olan İngiliz John Couch Adams ve Fransız Urbain Leverrier tarafından hesaplandı. Bu hesaplar 1846 yılında sonuca ulaştı ve sıra gözlemsel olarak gezegenin varlığını kanıtlamaya gelmişti. Fakat gerçekleşemedi çünkü gezegeni bulamadılar. Takvim yaprakları 12 Eylül 1846 tarihini gösterdiğinde Alman iki genç astronomun bir buçuk saatlik uğraşı sonuç verdi. Gezegenin yeri bulunmuştu.

İşin ilginç yanı ise Neptün gezegeni ilk olarak teorik hesaplamalarla bulunmuştu, gözlemlerle değil. Hesapların ardından gözlemler yalnızca keşfi kanıtlamış oldu. Tarihte ilk defa hesaplama ile gezegen keşfedilmiş oldu.

NASA
Gözden çok uzaklarda bulunan Neptün pek de sakin olmayan yapısıyla karşılıyor bizi. Şiddetli fırtınalara ve tıpkı Jüpiter’de olduğu gibi lekelere sahip. Masmavi rengi ile büyüleyen bu buz devinin üzerindeki lekeler süpersonik hızlarla esen rüzgârların eseri. Bu yüksek hızlı rüzgârlar tam olarak nedeni bilinmeyen bir şekilde gezegeni ısıtıyor. Bunun sonucu olarak da Güneş’ten en uzakta olmasına rağmen en soğuk gezegen unvanına sahip olamıyor. Uranüs daha iç yörüngede olmasına rağmen Neptün’den daha soğuk.

NASA
Güneş etrafındaki turu 160 yıldan uzun süren gezegen, Dünya ile benzer eksen eğikliğine sahip. Bu da ona mevsimleri kazandıran bir özellik. Fakat bu mevsimler 40 yıllık sürelerde yaşanıyor. Son 40 yıldır Güneş banyosu yapmaya devam eden güney yarıküre, gezegenin en sıcak yeri ve yalnızca -190 derece (!) Kuzey yarıküre ise uzun süredir kış mevsimini yaşıyor ve bu nedenle de hareketsiz.
Gezegen karakteristik mavi rengini metan gazından alıyor. Kızılötesi ışınımın çoğunu soğuran gaz, geriye mavi ışığı bırakıyor.

İkizi Uranüs gibi bir yapıya sahip olduğu düşünülen Neptün rengine yakışır bir ada sahip. Roma mitolojisindeki deniz tanrısından adını alıyor; Neptün. Yakın geçişler ve detaylı gözlemler sayesinde sahip olduğu denizlerden de haberimiz oldu. Gerçekten de Uranüs ve Neptün’ün içinde deniz olabilir. Fakat bu deniz amonyak, su ve metan ile kaplı. Güneş’ten çok uzaklarda oldukları için yapılarının büyük kısmı gaz ve Dünya’da gaz haline alıştığımız moleküller orada buz halde. Bu yüzden bu gezegenlere zaman zaman buz devi deniliyor.

Galileo aslında Neptün’ü gördü. Eğer onun yıldız değil de gezegen olduğunu anlamış olsaydı, Uranüs’ün keşfinden önce Neptün’ün keşfini Galileo gerçekleştirmiş olacaktı. 

James Webb tarafından çekilen Neptün görüntüsü - NASA
Dış atmosfer diğer gaz devlerinde olduğu gibi çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşuyor. Çalkantılı bulutlara ev sahipliği yapan bu bölgedeki bazı lekeler kısa ömürlü. Buz ve moleküler halde bulunan dış atmosfer ve gezegenin üst katmanları içeriye doğru gidildikçe sıvı hale dönüyor. İşte okyanusların varlığı da burada başlıyor. Çekirdeği saran manto katmanı sıvı amonyak, metan ve sudan oluşur. Bu katmanın derinliklerine inildikçe ısı ve basınç öyle yükselir ki metan, kendisini oluşturan hidrojen ve karbon atomlarına ayrışır.

James Webb tarafından çekilen Neptün görüntüsü - NASA
İşin ilginçleşmeye başladığı bu noktada ayrışan karbon atomları sıvı elmastan bir okyanus yaratıyor olabilir. Yani Neptün’ün derinliklerinde elmastan okyanus var. Öyle ki bu bölgenin bazı yerlerinde elmas, dolu şeklinde gezegene yağıyor olabilir.

Neptün ve Triton Uydusu - NASA
Diğer devler gibi halka sistemine sahip olan buz devinin en büyük uydusu Triton ile tanışın. Muhtemelen diğer uyduları küresel şekle sahip değil. Triton ise 2700 km çapı ile diğer tüm uyduların toplamından çok daha büyük. Neptün keşfedildikten 17 gün sonra Triton keşfediliyor. Tek başına Neptün uydu sisteminin kütlesinin %99,7’sine sahip. -235°C sıcaklığı ile Güneş Sistemi’ndeki en soğuk noktalardan bir tanesi. Buna rağmen uydu volkanik olarak oldukça aktif. 

Triton uydusu - NASA
Gezegenin dönüş yönüne ters yönde dolanan Triton uydusu, Neptün ötesi cisimler olarak adlandırılan bölgeden geldiğini kanıtlıyor. Yani yakalanmış bir uydu. Kayaç sırtları, vadileri, olukları ve genç kraterleri gözler önüne seren Voyager 2’nin görüntüleri gök cisminin birkaç milyon yıl yaşında genç bir uydu olduğunu gösteriyor.

Triton Uydusu - NASA
Neptün’ün en az 14 uydusu var. Triton’dan sonraki uyduların keşfi için çok uzun süre geçmesi gerekiyor. Nereid ve Larissa uyduları 1949 yılında keşfediliyor. Ardından diğer uydular ise çok yakın geçmişte, 1989 yılındaki Voyager 2’nin geçişiyle ya da Dünya’daki diğer büyük teleskoplarla keşfediliyor. Son keşfedilen uydusunun ise henüz bir adı yok. 2013 yılında Hubble tarafından keşfedilmiş. Neptün’ün uyduları adlarını Yunan mitolojisindeki su tanrıları veya ruhlarından alıyor.

Triton Uydusu - NASA
Sayılarla Neptün gezegeni:

Güneş’e ortalama uzaklık: 4 milyar 498 milyon km
Yörünge (yıldızıl) dönemi: 164.86 yıl
Dönme dönemi: 16.11 saat (ekvator)
Ekvator çapı: 49.528 km
Kütlesi: 102.400.000.000.000.000.000.000.000 kg
Ortalama sıcaklığı: -218 ˚C

Kaynaklar:

Prof. Dr. Zeki Aslan v.d., Ed: Prof. Dr. Serdar Evren, “Astrobilgi” Bölüm 04: Güneş Sistemi, İstanbul Kültür Üniversitesi Yayın No:266, 2020.

Maggie Aderin – Pocock, “Gezegenler” Gaz Devleri: Neptün, TÜBİTAK – Ankara, 2019.

Prof. Dr. Selim Osman Selam, Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri “AST207 Güneş Sistemi” Ders Notu Bölüm 9 Neptün, Ankara, 2008.

©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?