Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
NASA
SPACE

Gezegenler Serisi: Cennetin Tanrısı Uranüs

06 Oca 2023

Güneş Sistemimizde büyük adımlar atarak ilerlediğimiz bu yazı dizimizin sonlarına yaklaşıyoruz. Gittikçe uzaklaştığımız Güneş artık hiç ısıtmıyor ve Uranüs'te sıcaklık -224 ˚C’lere kadar düşüyor. Bu da onu Güneş Sistemi’ndeki en soğuk gezegen yapıyor. Neptün daha uzakken bu nasıl oluyor? Gelin birlikte öğrenelim.

NASA
Tarih öncesi çağlardan beri çıplak gözle görülebilen 5 gezegen vardır. Dünya’ya ve Güneş’e yakınlıklarından dolayı parlaklıkları fazla olduğu için görebiliyoruz. Uranüs ve Neptün için aynısını söyleyemiyoruz. Bu iki gezegen bize çok uzaklarda. İşte bu sebeplerden de keşifleri yakın tarihe kadar mümkün olmadı. Uranüs, teleskopla keşfedilen ilk gezegen unvanını elinde bulunduruyor. 

NASA
13 Mart 1781 tarihinde astronom William Herschel “belli belirsiz, enteresan bir yıldız veya kuyrukluyıldız” tanımını yapıyor Uranüs için. Her ikisi de doğru olmasa da ilk defa teleskopla görmüş oluyor. Gelişmiş teleskoplarla ancak gözlenebilen Uranüs, 1986 tarihine kadar yakından gözlenemiyor. Bu tarihte Voyager 2 yakın geçişi sırasında Uranüs’ü fotoğraflıyor ve onun mavi yeşilimsi metan dolu atmosferini bizlere gösteriyor.

Hubble Uzay Teleskobu - NASA
Yapısı gökbilimcilerinin ilgisini çekmeye yetiyor. Orantısız bir manyetik alana sahip olan Uranüs, bu özelliğini gizli okyanuslarından alıyor olabilir. Muhtemelen gezegenin kayaç veya eriyik demirden oluşan magma halinde bir çekirdeği var. Buz devinin derinliklerine inebilmek için öncelikle yoğun atmosfer ve gaz katmanını geçmek gerekiyor. Sonrasında olasılıkla hidrojen ve oksijenin iyonlarına ayrılmış ve iyon çorbası haline gelmiş ilginç okyanusları bizi karşılayacak. 

Çekirdeğin hemen üst katmanında elmas doluları yağan bir bölüm yer alıyor. Yoğun basınç ve sıcaklık buradaki ilginç oluşumlara imkân sağlıyor. İç yapısı Jüpiter ve Satürn gibi çok fazla enerji üretmesine izin vermiyor. Serimizin önceki yazılarından hatırlayacak olursak bu gaz devleri Güneş’ten aldığı enerjiden daha fazlasını yayabiliyordu. Fakat Uranüs’te böyle bir durum yok. Buna erken dönemlerde büyük bir çarpışma neden olmuş olabilir.

Ayrıca bu çarpışma Uranüs’ün tuhaf dönüşünü de açıklıyor. Güneş etrafında tüm gezegenler aynı yönde dolanırlar fakat Venüs kendi ekseni etrafında ters yönde döner. Benzer şekilde Uranüs de göbeğinin üzerinde yuvarlanıyor gibi kendi ekseni etrafında döner. Kısacası tüm gezegenler bir topaç gibi dönerken Uranüs varil gibi yuvarlanıyor.

Voyager 2 Uzay Aracı'nın rotası
Uranüs gezegeni yan yatmış şekilde de olsa kendi ekseni etrafında (yani 1 Uranüs günü) yaklaşık 17 saatte bir tur atıyor. Uranüs’te yaşam olsaydı ne olurdu diye hikâyeleştirdiğimiz yazımız Yeni Yıl ve Ölüm’de anlattığımız üzere gezegenin Güneş etrafındaki bir turu yaklaşık 84 yıl sürüyor. Uranüs, Dünya’nın yaklaşık olarak 4 katı büyüklüğünde.

Eğer Güneş 1 metre çapında büyükçe bir top olsaydı, Dünya 1 cm’lik bir bilye, Uranüs ise 4 cm kadar bir ceviz olurdu. Uranüs’ün Güneş’ten uzaklığı ise bu ölçekte 2 kilometre olurdu.

Çarpışma, gezegenin neden en soğuk gezegen olduğunu açıklamak için de ideal bir neden sunuyor. 

Bilindiği üzere tüm gaz gezegenler halka yapısına sahip. Satürn’ün özelliği bu halkalarının çok yoğun, geniş ve buzla kaplı olduğu için parlak görünüyor olması. Uranüs’te ise halkalar oldukça ince yapıda ve kömür karası gibi. Öyle ki halkaların varlığı 1977 yılına kadar bilinmiyor. Sonrasında Voyager ve Hubble Uzay Teleskobu gibi uzay araçları sayesinde halka sistemi tam olarak ortaya konuluyor. Uranüs’ün tüm halka sistemi toplamda 13 iç içe geçmiş halkadan oluşuyor.

Ariel Uydusu - Voyager 2 - NASA
Uranüs’ün bilinen 27 uydusu var. Birçoğunun adı Shakespeare’in oyunlarında yer alan karakterlerden bir kısmı da Alexander Pope’un şiirlerinden alınıyor. En büyük uydusundan başlayarak sırayla Titania, Oberon, Umbriel, Ariel, Miranda ilk 5’te sayılabilir. En büyük iki uydu, ilk keşiften 6 yıl sonra Herschel tarafından fark ediliyor. 

Uranüs, Dünya’ya ulaşan Güneş ışığının yalnızca %0,25’i kadarını alır.

Miranda Uydusu - Voyager 2 - NASA
Güneş Sistemi’nde yer alan en yüksek uçurum ironik şekilde oldukça küçük bir uydu olan Miranda’da yer alıyor. Bu uçurum öyle yüksek ki Amerika’da yer alan Büyük Kanyon bile yanında çukur gibi kalıyor. Bunun yanı sıra Miranda sahip olduğu küçük boyut nedeniyle kütleçekimi de az. Dolayısıyla bu uçurumdan düşen bir taşın yere varması aheste seyahati sonrasında 10 dakika sürüyor.

Bir sanatçının gözünden Uranüs - NASA
Sayılarla Uranüs gezegeni:

Güneş’e ortalama uzaklık: 2 milyar 871 milyon km
Yörünge (yıldızıl) dönemi: 84,099  yıl
Dönme dönemi: 17,2 saat (ekvator)
Ekvator çapı: 51.118 km
Kütlesi: 86.820.000.000.000.000.000.000.000 kg
Ortalama sıcaklığı: -224 ˚C

Kaynaklar:
Prof. Dr. Zeki Aslan v.d., Ed: Prof. Dr. Serdar Evren, “Astrobilgi” Bölüm 04: Güneş Sistemi, İstanbul Kültür Üniversitesi Yayın No:266, 2020.

Maggie Aderin – Pocock, “Gezegenler” Gaz Devleri: Uranüs, TÜBİTAK – Ankara, 2019.

Prof. Dr. Selim Osman Selam, Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri “AST207 Güneş Sistemi” Ders Notu Bölüm 09 Uranüs, Ankara, 2008.

©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?