Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
Eponim ve Stigler Yasası
SCOPE

Eponim ve Stigler Yasası

28 Eyl 2022

Her geçen gün yeni bir kavramla karşılaşıyoruz ve bugünkü yeni kavramımız da eponim olarak karşımıza çıkıyor. Bu yazımızda, sizler için eponimi açıkladık ve Stigler Yasası’nı kaleme aldık.

1.5 Bardak

I. Elizabeth
İngilizce’de ‘eponym’ olarak geçen eponim, gerçek ya da hayali bir kişinin isminin herhangi bir şeye verilmesi olarak tanımlanmakta. Ayrıca, bir kişinin isminden türetilen kelimelerin herhangi bir şeye verilmesi durumu da eponim olarak bilinmekte. Bahsi geçen herhangi bir şey, dönem, yer, ulus ya da marka olabilir. Biz dört tane örnek vermiş olsak da eponim sınırları içinde yer alan şeylerin sayısını rahatlıkla artırabiliriz. Eponimi somut olarak anlamanız için bir örnek vermek istiyoruz şimdi. I. Elizabeth’in tahta çıkışı ve ölümü arasındaki süreye I. Elizabeth Devri denilmekte ve bu durum bir eponim örneği olarak bizlerle buluşmakta. 

Mustafa Kemal Atatürk
Eponim sözcüğünün kökeni Yunanca’da ‘ad vermek’ anlamına gelen ‘eponymos’ sözcüğüne dayanmakta. Böylesine günlük hayatımıza yerleşmiş olan herhangi bir şeyin bilindik bir insandan ismini almış olması durumu üzerine derinlemesine düşünmüş olmasak da bu durum net bir şekilde anılmakta. Yukarıda eponime I. Elizabeth Devri örneğini verdik, şimdi de diğer eponim örneklerinden bahsetmek istiyoruz. İlk örneğimiz Kemalizm olarak bilinen ideoloji ile ilgili. Tahmin edebileceğiniz üzere, bu ideoloji adını Mustafa Kemal Atatürk’ten almakta ve bu durum çok açık bir eponim örneği. Diğer örneğimiz ise Eiffel Kulesi’ne dayanmakta. Paris’teki bu demir kule, 1887-1889 yılları arasında mimar Gustave Eiffel’in firması tarafından inşa edildi ve bu durum sonucunda da bu kuleye Eiffel ismi verildi. Üçüncü örnek de ilk elde taşınabilen fotoğraf makinasının yapılması ile ortaya çıkan Amerikan firması Kodak’ın eponimi; bu firma, hassas filmi icat eden George Kodak Eastman’den ismini almakta. Barbie bebek ise ismini mucidi olan Amerikalı iş kadını Ruth Handler’in kızı Barbara’dan almakta. Behçet hastalığı da ismini Türk dermatolog ve bilim insanı Hulusi Behçet’ten almakta. Son olarak, Elektra kompleksinin de ismini Yunan mitolojisinde geçen Elektra karakterinden aldığını sizlere bildirmek istiyoruz.

Stephen Mack Stigler
Şimdi de yazar Stephen Mack Stigler’in eponim kavramı ile ilgili ortaya attığı Eponim Yasası ya da Stigler Yasası’nı inceleme zamanı! Stigler, sosyolog Robert King Merton’un savını destekleyecek 10 sayfalık bir makale ile eponim kavramına zıt bir durumdan bahsetti. Stigler’in makalesine göre, hiçbir şey kendisini icat eden ya da keşfeden kişinin adını almaz. Aksine, nesneler, keşifler ya da icatlar çoğu zaman başka insanların adını alır Stigler’in 1980 yılında yazdığı makaleye göre. Bu durumu en iyi Stigler Yasası ile açıklayabiliriz. Stigler’in makalesinde konu edindiği bu fenomen daha önce Merton başta olmak üzere başkaları tarafından kaleme alınmış olsa da günümüzde Stigler’in adı ile Stigler Yasası olarak anılmakta. İşte, bu örnek ile Stigler’in ve diğer insanların doğru bir kanıya vardığını söyleyebiliriz.

Halley Kuyruklu Yıldızı
Şimdi, Stigler Yasası’nı başka örnekler ile desteklemek istiyoruz. İlk olarak, Pisagor Teoremi’nden bahsedebiliriz. Lise matematik derslerinde çoğumuzun kullandığı bu teorem, ilk olarak Babilli matematikçiler tarafından ortaya atılsa da ilerleyen zamanlarda Yunan filozof Pisogor tarafından ispat edildi ve Pisogor’un adını aldı. Anlayacağınız, Babilli matematikçiler arkada bırakıldı. İkinci örnekte ise Benford Yasası’nın ismini 1938 yılında mühendis ve fizikçi olan Frank Benford’dan almasına şahit oluyoruz. Her ne kadar bu yasayı 1881 yılında Simon Newcomb belirtmiş olsa da yasanın adı Benford’dan gelmekte. Son örneğimizde de Halley Kuyruklu Yıldızı’ndan bahsedebiliriz. Bu yıldız milattan önce 200’lü yıllarda gök bilimciler tarafından gözlemlendi fakat ismini onun yörüngesini ve dönüşünü tahmin eden gök bilimci, fizikçi ve mucit Edmond Halley’den aldı. 
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?