Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
unsplash
ZOOM

Dijital Dünyada Evrimleşen Bir Kavram: Eşik Bekçiliği (Gatekeeping)

24 Oca 2023

Geleneksel medya anlayışı, sosyal mecraların kullanıma sunulması ile birlikte farklı bir yöne doğru gidiyor. Her geçen gün artan haber kanalları geleneksel medyanın sunduğu tarafsızlık ilkesini âdeta yerle bir ediyor. Geleneksel medyanın tarihine baktığımızda haber toplama, üretim ve yayma politikaları teknolojinin değişimi ve gelişimi ile internet platformlarına göre şekilleniyor. Bu durum yalnızca haber kaynaklarını değil gazeteciliğin ve medyanın en önemli kuramı olan eşik bekçiliğini de etkiliyor. Eşik bekçiliği (gatekeeping) kavramı dijitalleşen dünya ile birlikte evrimleşerek yeni bir tartışma konusu haline geliyor. Gelin medyanın temel ilkelerini barındıran eşik bekçiliğine ve günümüzde geldiği noktaya birlikte bakalım.

unsplash
Eşik bekçiliği ya da Gatekeeping kavramı ilk olarak Alman psikolog ve sosyal psikolojinin öncülerinden Kurt Lewin (1890-1947) tarafından ortaya atılır. Lewin bu kavramı, insan davranışını ve yaşam alanının bütününü göz önünde bulundurarak anlamaya çalışırken geliştirir. Daha çok kişisel algıya ve bir kişinin kendi dünyasını (fiziksel, zihinsel ve sosyal) anlamlandırabilmek için anılarını, arzularını ve hedeflerini göz önünde bulundurarak, sosyal psikolojinin etkilerini anlamaya çalışır. Çalışmalarında "eşik bekçiliği" olarak adlandırılan kelimeyi literatüre kazandırır. İlk başta psikoloji ve sosyal psikoloji alanında yaygın olarak kullanılan eşik bekçiliği, daha sonra kitle iletişiminin özel bir çalışma alanı olması nedeniyle (büyük ölçüde kitlesel yayın teknolojisinin ortaya çıkması nedeniyle) medya ve gazetecilik alanına taşınır. Günümüzde ise iletişimin temel teorilerinden biri olarak bilinir.

unsplash
Eşik bekçiliği, kamunun göreceği haberlerin belli ilkelere ve medya etiklerine bağlı olarak seçilmesi ve filtrelenmesidir. Bir nevi sansür olarak da düşünülen eşik bekçiliği, aslında toplumun aklı selim bir şekilde haberlere ulaşmasını amaçlayan bir teoridir. Çünkü haber toplama ve üretme sürecinde birçok asparagas detay ortaya çıkabilir. Bir haberci bu asparagas detaylardan haberi uzak tutarak doğru ve temiz bilgiyi kamuya ulaştırmayı hedefler. Eşik bekçiliğinde hedef kitlenin içinde bulunduğu zaman ve mekân göz önüne alınarak haberin biçimi belirlenir. Yani sosyal psikoloji göz önünde bulundurularak haberlerin şekillenmesi sağlanır.

unsplash
Yeni medya olarak tabir edilen internet haberciliği ve sosyal medya her konuda olduğu gibi habercilik anlayışını ve kitle iletişim yöntemlerini etkilemektedir. Fakat bu etki ne yazık ki olumlu değil, aksine olumsuz bir sistemin temellerini atar. Geleneksel medyada edilgen pozisyonda bulunan kitle, yeni medyanın yaygınlaşması ile birlikte etkin bir hale gelir. Eşik bekçiliği kavramı artık medya otoritelerinin değil sosyal medya ve haber portallarını kullanan halkın elindedir. Halkın özgür bir şekilde üretilen haberlere yorum yapması elbette fikir özgürlüğü açısından makuldür. Fakat fikir özgürlüğü her çeşit sosyo-kültürel alt yapıya da özgürlük tanımaktadır. 

unsplash
Tartışmaya yüzeysel bir şekilde bakarsak sınıfsal bir ayrımcılığın olduğunu düşünebiliriz. Fakat eşik bekçiliği kavramı sandığımızdan daha önemli bir kavramı ifade eder. Elbette insan hakları temel alındığında her birey kendi fikirlerini beyan etmekte özgürdür. Fakat etik anlayışla ele aldığımızda ifade özgürlüğü, toplumsal ya da bireysel tehdit oluşturan düşünceleri, manipülatif temelli haberleri, nefret ifadelerini kapsamamaktadır. Bu durumda “olumlu” sansür adını verdiğimiz kısıtlama devreye girer. Medyada kullanılan eşik bekçiliği de bu konuda kendini kanıtlamış birey ya da kurumlar tarafından yapılır. Fakat günümüzde eşik bekçiliği internet erişimi olan her bireyin insafına bırakılmış bir kavram halini almaktadır.

unsplash
Twitter başta olmak üzere birçok sosyal mecrada insanlar, her türlü duruma ve olaya yorum yapabilme özgürlüğüne sahiptir. İnternet üzerinden yayınlanan haberlerin eşik bekçileri artık kitle iletişimin ilk hedefi olan okuyucuların kendisidir. Amerikalı akademisyen Noam Chomsky’nin Medya Gerçeği adlı eserinde ifade ettiği demokratik toplumlardaki “rızanın imalatı” tekniği eşik bekçiliğinde temel alınan düşünceyi vurgular. Chomsky’ye göre mevcut otoritenin, yönettiği halk üzerinde bir fikri aşılamak için şiddete ya da zorlamaya başvurmadan kitle iletişim araçlarını profesyonel bir şekilde kullanabilmektedir. Elbette Chomsky bu yöntemi desteklemez fakat kitle iletişim araçlarında eşik bekçiliği kavramının ne kadar önemli ve etkili olduğunu vurgular. 
Tüm bu bilgilerin ışığında eşik bekçiliği kavramının günümüzde geldiği noktada kontrolsüz gücün tanımını yapabiliriz. Kamuoyunun kolaylıkla manipüle edilebildiği bir sistem içerisinde doğru ve temiz habere ulaşmanın imkansızlığı söz konusudur. Peki, bu durumda ne yapılabilir? Elbette her konuda olduğu gibi bireysel farkındalık ve şüpheci yaklaşım önemli adımlardır. Ana akım habercilikte gün geçtikçe önem arz eden sosyal medya haberlerinin gerçekliğini sürekli sorgulamak gerekir. Bu yüzden ve her zaman bilginin ışığı bizimle olsun.

Kaynakça

Kafiliveyjuyeh, Soheil, and Erol İlhan. "Sosyal ağ çağında eşik bekçisinin değişen rolü." Yeni Medya 3 (2017): 28-50.
NARMANLIOĞLU, Haldun. "İnternet haber sitelerinde eşik bekçiliği." Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20.1 (2016): 153-168.
OKTAY, Selçuk. "Eşik Bekçiliği Teorisi Kapsamında Medya Etiği Sorunsalı-BBC-Jeremy Bowen Örneği." Kent Akademisi 12.1 (2019): 159-176.
Çetin, Muharrem, and B. E. L. Arif. "Geleneksel medya gündeminin belirlenmesinde sosyal medyanın rolü." İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi 2014.38 (2014): 56-73.
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?