Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
unsplash
BİLİM Scope

Bir Lanet Mi Yoksa Bir Lütuf Mu: Hipertimezi Nedir?

20 Oca 2023

İnsan hafızası mükemmel bir kapasiteye sahip. Fakat bu kapasite belli bir denge üzerine çalışıyor. Unutmak da bu sistemin bir parçası. Yaşam boyu öğrendiğimiz birçok şeyi ancak gerekli olduğu anlarda hatırlayabilmemiz sağlıklı bir beynin göstergesi. Aynı şekilde yaşanan bir travmanın unutulabilmesi de beynimizin bizi koruma yöntemlerinden biri.

pexels
Yaşadığınız en kötü günü düşünün. Her şeyin bittiğini sandığınız o an. Dünya sanki küçücük bir kutu olmuş da sizi içine hapsetmiş gibi hissettiğiniz zaman. Şimdi durup baktığınızda aslında dayanılamayacak bir şey olmadığını düşünebilirsiniz. Ya da belki de o güne dair çoğu ayrıntıyı hatırlamıyorsunuz. Düşünsenize ilk gün ki gibi bir acıyı devamlı yaşadığınızı. Tarifi imkânsız değil mi? Beynimizin bize bir lütfu olan unutmak aslında hayatımızı daha kolay hale getiren bir durum. Peki, hayatınız boyunca yaşadığınız her olayı tüm ayrıntılarıyla hatırlayabilmek ister miydiniz? Sadece nostalji etkisi yaratan olaylar değil, yaşama başladığınız andan itibaren karşılaştığınız her şeyi hatırlayabilseydiniz. Pek olası görünmese de tıbben böyle bir durum mümkün. Nadir de olsa görülen bir vakadan bahsedeceğiz sizlere; Hipertimezi.

pexels
Tıbben bir hastalık ya da bir sendrom olarak görülen hipertimezi, bireyin geçmişte yaşanan tüm olayları hatta tüm görüntüleri hatırlayabildiği nöropsikolojik bir durumdur. Hyper – aşırı, thymesis – hatırlama anlamlarına gelen latince kökenli bir kelime olan Hipertimezi, hipertimestik sendrom ya da otobiyografik bellek olarak tanımlanır. Normal bir bireyin hafızası öğrendiği bilgileri ya da yaşadığı olayları günlük yaşamında karşılaştığı çağrışımlar sayesinde hatırlar. Bazı durumlarda unutulan bilgiler geri gelmez. Unutma eyleminin aşırı derecede olduğu vakalarda Alzheimer, demans ve nörolojik diğer sorunlar sebep gösterilebilir. Fakat hipertimezi durumundan mustarip insanlar hayatlarının her anını hatta her dakikasını hatırlayabilmektedir.

pexels
Oldukça nadir görülen bir nörolojik durum olan hipertimezi, bireyin herhangi bir çaba göstermeden dürtüsel bir şekilde hatırlaması durumudur. Semantik bellek olarak tanımlanan ve beynin uzun süreli bellek depolama kısmı olarak bilinen çalışma sistemi hipertimezi görülen kişilerde normal bir bireye göre daha büyük bir yer kaplamaktadır. Bu bireyler kendi günlük yaşamlarına ait tüm detayları hatırlayabilmektedirler. Hipetimezi görülen kişilerde durum ilerledikçe yaşam kalitesi ciddi şekilde etkilenir. Durumun kontrolden çıkması sonucunda oluşan duruma da hipertimestik sendrom adı verilir.

pexels
Hipertimezi tanımı ilk defa, 2006 yılında Elizabeth Parker, Larry Cahill ve James McGaugh adlı üç Amerikalı nörobiyoloji uzmanı tarafından Neurocase adlı bir bilim dergisinde yapılır. Makalede hipertimezi görülen bireylerde, beyinlerinde bulunan depolama kısmında olağanüstü bir kapasite gözlemlendiği belirtilir. Literatürde bir sendrom olarak yer almadan önce otobiyografik hafızaları normalin üzerinde olan insanlarda incelemeler yapılır. Bu incelemeler üç aşama şeklinde ele alınır; entelektüel seviye ve hafıza taraması, otobiyografik hafıza taraması, MR cihazı ile beyin taraması. Bu taramalar sonucunda hipertimezi görülen bireylerde üç sebepten dolayı bu durumla karşılaşıldığı tespit edilir; nörolojik farklılıklar, genetik aktarımlar ve psikolojik etkenler. 

imdb
Hipertimezi, otizmli bireylerde de görülebilen bir durumdur. 1988 yapımı Rain Man filmini hatırlarsınız. Başrollerinde Dustin Hoffman ve Tom Cruise’un yer aldığı filmde otizmli bir adamın otobiyografik hafızası ele alınıyordu. Elbette film gerçekliğin biraz daha kurgulanmış haliydi. Fakat hipertimezinin ne olduğunu bizlere net bir şekilde anlatabilmektedir. Hipertimezi, dünya üzerinde şimdilik 61 kişide gözlemlendi. Bu kişilerle yapılan çalışmalar birçok haber kanalında yayınlandı. Hastaların yüzde % 90’ı bu durumu olumsuz olarak nitelendirirken bir kısmı da bunun bir lütuf olduğunu iddia etti.

Geçmişe ait tüm detayları yüksek çözünürlükte bir ekrandan izlemek gibi düşünün. Fakat hipertimezide yalnızca izlemekle kalmıyor hatırladıklarınızı fiziksel olarak da yaşıyorsunuz. Hipertimestik sendromdan mustarip bireylerin çoğunluğu psikolojik olarak çeşitli sorunlarla yüzleşiyorlar. Unutamadıkları gerçeklerin içinde yaşamaya mahkumlar âdeta. Unutmak dozunda olduğu sürece bir lütuf değil midir sizce de? Bilginin ışığı bizimle olsun.

Kaynakça
Parker ES, Cahill L, McGaugh JL. A case of unusual autobiographical remembering. Neurocase. 2006 Feb;12(1):35-49. doi: 10.1080/13554790500473680. PMID: 16517514.
©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?