Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
pexels
BİLİM

Belirsizlikler Üzerine: Heisenberg Belirsizlik İlkesi Nedir?

10 Kas 2022

Klasik fizik söz konusu olduğunda her şeyin ispatı mümkündür. Evrende her şey belli bir yasaya göre var olur ve bu düzenin dışına çıkamaz. Yani klasik fizik bize kesinliği vaat eder. Fakat tüm bu teoriler modern fiziğe geçilmesi ile birlikte âdeta alt üst olmuştur. Çünkü modern fizik aynı zamanda kuantum çağının da başlangıcıdır. Ve kuantum fiziğine göre bir parçanın momentumu aynı anda net bir doğrulukla ölçülemez. Yani kuantum fiziğine göre “belirsizlik” en temel kuraldır.

Wikipedia commons
İçinde bulunduğumuz dünyada ya da evreni genel olarak düşünürsek her şeyin kesinlik üzerine olduğunu düşünmek isteriz. Çünkü insan varlık ve yokluk üzerine düşüncelerini temellendirebilir. Fakat kuantum fiziği ve onun kuralları çerçevesinde baktığımızda olasılıklar, belirsizlikler ve karmaşıklık söz konusudur. Kuantum fiziğinin kurucusu olarak nitelendirebileceğimiz Einstein insanlığa bunu hayatını adadığı bir formülle anlatmaya çalışır. Zamanın göreceli olduğunu ve kesin olan hiçbir şeyin evrende var olmadığını bizlere genel görelilik ilkesi ile anlatır. Peki, Einstein’ın bu önemli keşfinden sonra kuantum fiziği konusunda neler oldu? Gelin bunu Werner Heisenberg’in ortaya attığı ve günümüzde birçok duruma açıklık getiren Belirsizlik İlkesini tanımlayarak anlamaya çalışalım.

pexels
Erwin Schrödinger’in 1935 yılında ortaya attığı düşünce deneyi olan Schrödinger’in Kedisi deneyini konuyla ilgilenenler mutlaka biliyordur. Bu düşünce deneyinde Schrödinger bize kuantum mekaniğinin temel olarak çalışma prensibini gösterir. Deneye göre kutudaki kedi bulunduğu şartlara göre hem ölüdür hem de değil. Yani tam bir belirsizlik söz konusudur ve olasılıklar mevcuttur. Schrödinger bu deneyi ortaya atarken elbette Werner Heisenberg’in 1927 yılında ortaya attığı parçacıkların ölçümlerini ele alan deneyinden yola çıkar. Heisenberg belirsizlik ilkesinin tanımı kısaca şu şekildedir; bir parçacığın momentumu yani hızı ve konumu aynı anda net bir şekilde ölçülemez. Peki, bu ne anlama geliyor? Bir parçacık hem dalga hem de ışık gibi davranabilir. 

pexels
Örneğin bir elektron parçacığının yerini ve hızını ölçümlemeye çalıştığımızda, ölçüm cihazımız ne kadar hassas bir yapıya sahip olursa olsun parçacığın ya yerini ya da hızını aynı anda ölçemiyoruz. Parçacık kararsız bir yapıda seyrediyor. Hızını ölçebilsek bile konumu hakkında elimizde kesin bir değer olmuyor ya da konumu hakkında bir kesinliğe ulaşsak da hızı hakkında bir veriye ulaşamıyoruz. İşte bu durumu matematiksel bir şekilde denkleme dönüştüren isim Werner Heisenberg’tir. Bir başka şekilde Heisenberg Belirsizlik İlkesini ele alırsak; hareket halindeki bir elektronun konumunu belirleyebilmek için üzerine belli bir dalga boyunda ışık gönderilmesi gerekir. Fakat bu gönderilen ışık boyutları nedeniyle elektronun hareket etmesine neden olur. Bu durumda konumu belirlense bile hızı hakkında bir bilgiye ulaşamayız.

pexels
Werner Heisenberg kuantum fiziğinde yeni bir döneme geçişi sağlayan bu deneyinde aslında bizlere Newton mekaniğinin neden ilerleyemediğini ve klasik fiziğin neden güvenilir olmadığını gösterir. Uzun yıllar insanlar klasik fiziğin etkisiyle evrenin oluşumunda bir netlik olduğunu varsaydılar. Fakat kuantum fiziği bize belirsizliklerin ve olasılıkların evrenin oluşumu, devamlılığı konusunda etkisini gösterdi. Buradan felsefi bir çıkarım yapmakta elbette mümkün. Çünkü biliyoruz ki felsefe ve fizik bir bütün olarak kendini gösterir. Özellikle kuantum fiziği konusunda felsefi düşüncenin etkisini yadsıyamayız. 

Heisenberg Belirsizlik İlkesine göre evrenin oluşumu ve devamlılığı söz konusu olduğun hiçbir şeyin kesin olmadığını anlıyoruz. Bu ilke tüm canlıların yaşamlarını da kapsıyor. Temelde varlık ve yokluk üzerine algıladığımız dünyada her şey ama her şey olasılıklardan ibaret. Evren entropi diye nitelendirdiğimiz bir kaosun içerisinde olasılıklar dahilinde bir düzende ilerliyor. Yapılan tüm çalışmalar bizlere tahmini sonuçlar veriyor. Elbette evrende değişmez olan veri de var; kütle ve elektrik yükü gibi. Fakat Heisenberg’in deneyinde ana unsur elektrondur. Elektron da atomun bilinen en küçük parçacığıdır. Atom ise evrendeki tüm maddenin temelidir. Yani evren bir bütün olarak ihtimaller silsilesi. Bilginin ışığı bizimle olsun.
Kaynakça
Semra, U. Ç. A. R. "Heisenberg Belirsizlik İlkesindeki ‘Belirsizlik’." Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 14 (2020): 72-82.
Alagöz, Serkan. "Bohr hidrojen benzeri atomlarda elektronların yanal konum belirsizliği: Heisenberg belirsizlik ilkesinin uygulanması." (2019).
Semra, U. Ç. A. R. "Popper ve Heisenberg belirsizlik ilkesi." Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 19.2 (2020): 518-541.


©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?