Altın
%
Dolar
%
Euro
%
Bitcoin
%
Eth
%
Önümüzdeki 5 gün boyunca
keywordbaskets
BİLİM

Bağlamından Koparılanlar: Max Weber

30 Ara 2022

Sosyal bilimlerin tarihine baktığımızda din ve ekonomi arasındaki ilişkiye dair çok ciddi bir literatür olduğunu görürüz. Bugün de önemini koruyan bu konuya dair öncü çalışmalar ise erken dönemde hassas bir konuda cesur tespitler ortaya koydukları için çok önemli bulunur. Bu öncü çalışmalar arasında öne çıkan Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu eseri, Alman sosyolog Max Weber’in en tanınmış eserlerinden birisidir. Ancak bağlamından koparılarak yanlış anlaşılan eserlerden de birisidir. Bağlamından koparılanlar serisinin bu bölümünde Weber’in başına gelenleri göreceğiz.

1.5 Bardak

wikipedia
Max ve kardeşi Alfred seçkin bir ailenin çocukları oldukları için, çok küçük yaşlardan itibaren güncel politik ve entelektüel tartışmaların yapıldığı buluşmalarda önemli konulara kulak misafiri olmuşlardı. Sosyolojiye yapacağı katkıların temellerinin atıldığı bu dönemlerde, ilgisini çeken konularda makaleler yazmaya başlayan Max’ın önem verdiği konulardan birisi de kapitalizm ve onun gelişmesini sağlayan tarihsel ve toplumsal tecrübelerdi.

wikipedia
Özellikle Protestanlık mezhebinin, Hıristiyanlığın farklı yorumları arasındaki özel yeri Max Weber’in dikkatini çekmişti. Calvin’in yaptığı katkılarla Protestanlık, Tanrı’yla öte dünyada değil, bu dünyada buluşmayı amaçlayan bir mezhep haline gelmişti. Bunun yolu da bu dünyada yapılan her işi Tanrı adına yaparak, bu işlere kutsallık atfetmekten geçiyordu. İnsanların geçimlerini sağladıkları mesleklere yönelik kutsallaştırma, bu kutsallaştırmaların başında geliyordu. Daha çok çalışmak, ancak israf etmemek üzerine kurulu bu yaklaşım Avrupa’da yaygınlaşmaya başlayan bir sermaye rejiminin ihtiyaç duyduğu toplumsal zemini oluşturuyordu.

Kapitalist sistem büyüyebilmek için, sermayenin belli ellerde toplandığı, bu sermayeye ortak olmak isteyenlerin çok büyük anlamlar yüklenen çalışma hayatına gönüllü olarak katıldığı bir yapıya ihtiyaç duyuyordu. Protestan mezhebinin güncel yorumu kapitalizmin ihtiyacı olan bu ekonomik aktörleri ortaya çıkarmıştı. Büyük bir tarihsel denk geliş olarak okuyabileceğimiz bu birliktelik, kapitalizmin Protestan Kilisesi’nde cisimleştiği bir ekonomik zenginlik yaratmaya başlamıştı. Weber’le ilgili yanlış okumalar tam da bu noktada başlıyor.

wikipedia
Weber burada çok kabaca özetlemeye çalıştığım karşılıklı ilişkiyi anlattığı Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu eserinin daha ilk cümlelerinde, niyetinin dinin kutsallığını tartışmaya açmak olmadığını belirtir. Bilimsel bir hassasiyeti ortaya koyduğu bu ifadeler, dinin toplumsal görünümleri üzerine bir araştırma yapmaya çalıştığını anlatır. Ancak Weber’in bu metninde anlatmaya çalıştığı tarihsel tecrübelere dair bazı yorumlar, yanlış bir okumayla, Protestan Kilisesi’yle sermaye sahipleri arasında bilinçli bir ortaklık kurularak kapitalizmin yaratıldığı bir senaryo gibi algılanmaktadır. Oysa Weber metninde böyle bir bağlantı kurmaz.

jcrt.org
Bütün hikâye kapitalizmin yaygınlaşmasını sağlayan tesadüfi bir tarihsel kırılmadır. Her konu bağlamından koparıldığında tehlikeli hale gelir. Konu din gibi toplumsal açıdan hassasiyet geliştirilen bir konu olduğunda bu tehlike daha da büyüyebilir. Yukarıda sözünü ettiğim türden yanlış bir okuma, dinin toplumsal görünümlerine dair çok önemli tarihsel çalışmalardan biri olan Protestan Ahlâkı ve Kapitalizmin Ruhu eserinin daha okunmadan yanlı bir metin gibi algılanmasını da beraberinde getirir. Weber kendi metninin girişinde bu konudaki hassasiyetini dile getirmiş olmasına rağmen.

thoughtco
Öte yandan, Weber’in bu metinde ele aldığı bütün hikâye Batı toplumları ve özellikle de Avrupa’yla sınırlıdır. Doğu toplumları ve dinleriyle ilgili ortaya koyduğu tespitler oldukça sınırlı bilgilere dayanır ve sonradan -haklı olarak- eleştirilmesine yol açmıştır. Asıl üzerinde durulması gerekenin, Weber’in Batı merkezli bu yaklaşımı olduğu, ancak bunun yerine metninin Protestanlığı günah keçisi ilan eden bir metin gibi algılanarak çok yanlış bir yerden okunduğu bazı akademik çalışmalarda dillendirilmektedir. Bize düşen önyargılı tüm değerlendirmeleri bir kenara bırakıp, sosyoloji tarihine ve özellikle de din sosyolojisi alanına çok önemli katkılar sunmuş bu ismin, bu önemli eserini (ve eserlerini) doğru bir bağlamda okuyup öğrenmek.

©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
Yukarı Kaydır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?