Photo by Sanni Sahil on Unsplash
SPACE

Ay'da Saat Kaç?

22 Mar 2023

Güneş’in gökyüzündeki hareketi, insanlığın ilk günlerinden beri zamanı gösteren bir işarettir. Güneş saati sayesinde gün içindeki zamanı belirlemişler ve günlük işlerini ona göre yapabilmişler. 24 saatlik zaman dilimini ayırmak mantıklı ve kullanışlı. Neticede günün 7-8 saati uykuda geçiyor ve kalan zamanda rutin işlere ayrılıyor. Peki ya bir gün yaklaşık 700 saat olsaydı?

Photo by NASA on Unsplash
Uzay araştırmaları ve çalışmaları gün geçtikçe hızlanan adımlarla ilerliyor. Bu hıza yetişebilmek her ülkenin harcı değil. Öyle ki Avrupa Birliği’nin Avrupa Uzay Ajansı bunu 22 ülkeyle birlikte yapıyor. Son yıllarda tekrar bir geri dönüş programı oluşturuldu. Nereye mi? En son 50 yıl önce bir insanın ayak bastığı Ay’a.

ESA
Ay’a geri dönüş yolundaki çalışmalar henüz çok yeni. Geçtiğimiz yıl birçok ertelemenin ardından Artemis programının ilk ayağı Artemis I başladı. Plan 4 aşamadan oluşuyor. Öncelikle Ay yörüngesinde başarıyla tur atıp gelecek olan Orion kapsülünü güvenle Dünya’ya indirmek. Ardından astronotların olduğu kapsülü aynı rotadan gönderip geri getirmek. Üçüncü aşamada birtakım ilklerin yaşanacağı insanlı Ay görevi yer alıyor. Son aşama ise artık geri dönüşü olmayan yol. Yani Ay’da kalıcı üsleri kurmaya başlamak.

ESA
Orion uzay aracı Artemis programının bir parçası. İlk fırlatma gerçekleşti. Bu uzay aracı insansızdı ve 16 Kasım 2022 tarihinde nihayet fırlatıldı. 11 Aralık 2022’de başarıyla ve güvenle geri geldi. Ay’a dönüşün ilk etabı böylece tamamlanmış oldu. Şimdi son günlerde astronotlarının duyurulması ve uzay giysilerinin tanıtılmasıyla NASA, ESA (Avrupa Uzay Ajansı) ve CSA (Kanada Uzay Ajansı) uzay macerasının tüm hızla devam ettiğinin mesajını veriyor.

ESA
Ay’a yeniden bir insanın ayak bastığını görmemize daha yıllar var ama tahminen 10 yıldan daha az bir zaman. Sonrasındaki adımlar ve kalıcı üslerin kurulması ise bu yüzyılın yarı zamanlarına denk gelebilir. Yine de NASA ve diğer ajanslar iyimser ve en iyi tahminlerle 2030’lu yıllarda kurulumlara başlanacağını söylüyorlar. Sabit kurulumlarda ilk aşama Ay yörüngesinde bir geçit görevi gören ve Dünya’daki Uluslararası Uzay İstasyonu’na benzer nitelikte bir yapı inşa etmek. Adı da Gateway. Artemis Projesi’ni tüm detaylarıyla anlattığımız yazımızı okumak isterseniz bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

wikipedia.org
Ay görevleri tam gaz devam ederken geçtiğimiz kasım ayında Hollanda'daki Uzay Araştırma ve Teknoloji Merkezi'nde gerçekleşen bir toplantıda hiç konuşulmamış bir olaya değinildi. Günümüzde bir ülke uzay aracını fırlattığında, bu uzay aracının kontrolleri ve diğer tüm işlemleri fırlatan ülkenin saatine göre yapılıyor. Fakat Ay projesinde olduğu gibi çok uluslu bir görevde ise merkezi bir saat dilimi kullanılıyor. Buraya kadar bir sorun yok ama yakın bir gelecekte çok uluslu ajanslar tarafından Dünya’da olmayan bir merkezin kontrolü hangi zaman dilimine göre sağlanacak?

ESA
ESA’nın bu toplantıda yaptığı açıklama, kurulması planlanan sabit yapıların iletişimi ve navigasyonu için bir zaman dilimine ihtiyaç duyulmasına yönelikti. Ne var ki bunda haklılık payları bir hayli yüksek. Çünkü zaman dilimi ve zamanlama yalnızca yapacağınız işi saat kaçta yapacağınızı haber vermiyor ya da bir toplantıya geç kalmamanızı sağlamıyor. Aynı zamanda nanosaniye düzeyinde hassas saat hesapları tüm navigasyon sistemlerinin düzgün çalışmasını sağlıyor.

Fotoğraf Pixabay
Örneğin atomik saatler sayesinde nanosaniye mertebesinde zaman ayarlanmasaydı, navigasyon kullanırken cep telefonunuz konumunuzu, kilometrelerce hatalı gösterirdi. Bunun yanı sıra zaman astronomide çok önemlidir. Gökyüzü gözlemleri ve astronomik pek çok çalışmada hassas zaman ölçümlerine ihtiyaç duyulur.

Fotoğraf Andrea Piacquadio
Dünya üzerindeki gibi merkezi bir meridyen ve başlangıç zamanı da işi çözmek için yeterli değil. Buradaki sorun çok daha fiziksel. Ay’ın düşük kütlesi zamanın farklı geçmesine neden oluyor. Yani kol saatleri Ay üzerinde hızlı ilerliyor. Günde 56 mikrosaniye. Önemsiz gibi görünebilir ama az önce bahsettiğimiz hassaslık gerektiren durumlarda önemli hale geliyor.

Photo Jan Vašek by Pixabay
ESA’nın navigasyon sistemi mühendisi olan Pietro Giordano, ortak bir Ay referans zamanı için çalışmaların uluslararası çaba ile başlatıldığını dile getiriyor. Toplantıda anlaşma sağlanmış olsa da bunun henüz gerekli olup olmadığı konusunda endişe taşıyanlar da yok değil. Günümüzde belki zaman hala aynı ilerliyor ama gelişmeler yetişilemeyecek bir hıza ulaştı. Gelişim zamanını yakalamak için adımların çok önceden planlanması artık şart.

©2022 Beyhan&Beyhan Business Solutions Tüm Hakları Saklıdır
BUNU OKUMAK İSTER MİSİN?