Uyku Kronotipinizi Biliyor Musunuz?
unsplash
ZOOM

Uyku Kronotipinizi Biliyor Musunuz?

Fiziksel ve psikolojik açıdan pek çok fayda sağlayan uyku, her insanda farklı bir tip olarak gözükebilmekte. Örneğin, siz kendinizi ‘gece kuşu’ olarak tanımlarken arkadaşınıza ‘sabah insanı’ tamlaması ile hitap ediyor olabilirsiniz. İşte, bu tamlamalar aslında farklı uyku kronotiplerini açıklamak için ortaya atılmış olan sözcük grupları! Bizler de bu yazımızda sizlere uyku kronotiplerinden ve ayrıntılarından bahsederek yardımcı olmaya çalışacağız. Uyku kronotipinizi öğrenip daha verimli uykular çekmeye hazır mısınız?

Editör :İrem Başkan
Yayın Tarihi :13 Oca 2022
Süre :2 Bardak

unsplash
Uyku kronotiplerini açıklamadan önce, kronotipin ne olduğundan bahsetmek istiyoruz. Pek çok insanın aşina olmadığı bu kelime, biyolojik saate bağlı olan ve fiziksel ve genetik faktörlerin etkisi ile şekillenen davranışsal görünüm anlamına gelmekte. Uyku kronotipi de bir insanın 24 saatlik zaman diliminde hangi vakitlerde uyuduğunu gösteren bir kavram olarak karşımıza çıkmakta. Genel olarak ‘sabahçıl’ ve ‘akşamcıl’ kelimeleri ile kategorileştirilen uyku kronotipi, her insana özgü olup yaştan, çevresel faktörlerden ve çeşitli hastalıklardan etkilenebilmekte. Her ne kadar uyku kronotipini akşamları erken yatıp sabahları erken kalkmayı niteleyen sabahçıl ve akşamları geç yatıp sabahları erken kalkamamayı belirten akşamcıl terimleri ile kısıtlamış gibi gözüksek de dört farklı uyku kronotipi olduğunu sizlere bildirmek istiyoruz.

unsplash
Ayı Kronotipi

Ayıları baz alan bu uyku kronotipi, gündüzleri daha enerjik ve verimli hissedilmesine dayanmakta. Bir başka deyişle, ayı kronotipine sahip olan insanlar genellikle gündüzleri sorumluluklarını yerine getirerek akşam erken saatlerde yatağa girmekte. En geç sabah 8 civarı kalkan bu insanlar gece de 10-11 arası uyumaya gitmekte. Uyku bilimcilere göre dünya nüfusunun yaklaşık % 50’si ayı kronotipine sahip ve bu kişiler güneşin döngüsü ile uyumlu bir şekilde uyuma eğilimi göstermekte. Ayrıca, bu kronotipe sahip bireylerin gündüzleri sık sık bir şeyler atıştırma davranışı da sergilediğini belirtmeliyiz. Son olarak, ayı kronotipinin yaklaşık 8 saatlik bir uyku periyoduna ihtiyacı olduğunu da söylemek istiyoruz.

unsplash
Kurt Kronotipi

Bu ikinci uyku kronotipini ayı kronotipinin zıttı gibi düşünebilirsiniz. Kurt kronotipine sahip olan insanlar, genellikle sabahları erken uyanmakta zorluk çekip akşamları da geç vakitlerde yatağa gitmeyi tercih ederler. Bu insanların verimliliği ve üretkenliği 17.00-21.00 arasında kendini gösterebilir. Bu nedenle, bu insanların gündüz vakitleri yerine akşamları daha enerjik ve güçlü olduğunu söyleyebiliriz. Yapılan araştırmalara göre, dünya nüfusunun yaklaşık % 20’lik bir kısmında gözlenen kurt kronotipi, içe dönüklük ve çekingenlikle de kendini gösterebilmekte. Eğer 00.00 ya da bu saatten sonra yatağa gidiyorsanız ve geceleri abur cubur yemekten oldukça hoşlanıyorsanız kurt kronotipine sahip olabilirsiniz.

unsplash
Aslan Kronotipi

Uyku bilimcilere göre, dünya nüfusunun yaklaşık % 20’lik bir diliminde gözlenen aslan kronotipi de ayı kronotipi gibi sabahları erken kalkmaya dayanmakta. Bu kronotipe sahip olan insanlar, sabahın erken saatlerinde fazlasıyla verimli olup tüm sorumluluklarını öğlen vaktine kadar tamamlayabilirler. Bu yüzden, bu bireyler öğleden sonra enerjilerinin düşüşe geçtiğini düşünerek kendilerini yorgun hissetmeye başlarlar. Genellikle liderlik özelliği taşıyan aslan kronotipli kişiler, sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzenini tercih edip 21.00-22.00 arasında yatağa giderler ve 06.00-07.00 arasında da yataktan çıkarlar. 

pexels
Yunus Kronotipi

Dünya nüfusunun yaklaşık %10’luk dilimini temsil eden yunus kronotipi, belli bir uyku düzeni içermez. Bir başka deyişle, yunus kronotipli bireyler belirli bir uyku düzenini hayatlarına entegre etmiş değillerdir ve bu insanların uykuları sıklıkla kesintiye uğrar. Bu bireyler her ne kadar sabahları erken kalkmakta zorluk çekseler de genellikle 06.30-07.30 arasında yataktan çıkarak gündüzlerini verimli bir şekilde değerlendirebilirler. Uykuları sık sık kesilen bu kişiler, uyku kesintileri yüzünden kendilerini gün içinde yorgun hissedebilirler. Ayrıca, bu insanlar yeterince zeki ve çalışkan olmalarına rağmen başardıklarına değil de başarısızlıklarına odaklanarak kendi keyiflerini kaçırabilirler. Bu yüzden, olumsuz düşünceler ile zihinlerini meşgul eden bu insanların bu düşüncelerden dolayı verimli bir uyku düzenine ulaşamadığı düşünülmekte. Genellikle 22.00-00.00 arasında yatağa giden yunus kronotipli bireyler, sosyal ortamlarda diğer insanlar tarafından ilgisiz ve mesafeli olarak nitelendirilebilmekte. 

Yukarı Kaydır