İyi ki Doğdun Vedat Türkali!
KÜLTÜR/SANAT

İyi ki Doğdun Vedat Türkali!

Vedat Türkali’yi yalnızca roman yazarı olarak tanımlamak yeterli değil. Şair, yazar, senarist, oyun yazarı ve denemeci Türkali bizlere onlarca eser bırakarak 2016 yılında 97 yaşındayken aramızdan ayrıldı. Fakat biz bugün onun varlığını, dünyaya gelişini, uzun ve üretken yaşadığı ömrünü kutluyoruz. Klasik tabirle Türk edebiyatının çınarı Türkali’yi gelin yakından tanıyalım ve doğum gününde onu hep beraber analım.

Editör :Nazlı Doğan
Yayın Tarihi :13 May 2021
Süre :1.5 Bardak

Asıl adı Abdulkadir Pirhasan olan yazar 13 Mayıs 1919 yılında Samsun’da doğuyor. Her yazarın bir yazar olma, edebiyata ilgi duyma hikâyesi olur. Türkali, annesi Melek Hanımın komşularına okuduğu dini kitapları dinlerken yazmaya ilgi duymaya başlıyor. İçine yazma aşkı düştüğünde henüz ortaokul sıralarında. O yaşlarda babasının işten çıkmasını beklediği kıraathanede iş bekleyen ya da iş sonrası dinlenen hamallara gazete okumaya başlıyor. Zaman içinde bu hamalların mektuplarını yazmaya başlayarak yazarlık serüveninin aslında ilk adımlarını atıyor. Diğer yandan okuldaki edebiyat öğretmeninden Nazım Hikmet Ran, Cahit Sıtkı Tarancı gibi büyük şairlerin isimlerini duymaya ve onların şiirlerini okumaya başlıyor. Böylece de şiire olan merakı körükleniyor, yazarlık hayatına şiir karalamalarıyla başlıyor.

Henüz lise öğrencisiyken yazarlık yaşamına yön veren bir adım atıyor ve Gazi Kitaplığında çok uzun vakitler geçiriyor. Bol bol okuyor. Burada geçirdiği vakitler ona edebiyatın sonsuz dünyasının kapısını aralıyor. O da hiç düşünmeden o kapıdan içeri giriyor ve kayboluyor. O dönemde Goethe’nin iki şiirini çevirerek yerel bir dergide yayımlatıyor. Ardından kendi yazdığı Deniz” şiirini de bu dergide yayımlatarak edebiyat hayatını başlatmış oluyor gerçek anlamda. Lise bitince İstanbul Üniversitesi’ne askeri öğrenci olarak kayıt yaptırıyor. Amacı ve hayali asker olmak değilken şartlar bunu gerektiriyor. Orada iyi bir eğitim görüyor Türkali. Ahmet Hamdi Tanpınar ve Fuat Köprülü’den dersler alıyor. 1942 yılında İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden askeri öğretmen olarak mezun oluyor ve hemen Maltepe ve Kuleli Askeri liselerinde edebiyat öğretmeni olarak işe başlıyor. 

1951 senesine kadar öğretmen olarak çalışan yazar, o sene siyasal eylemleri nedeniyle tutuklanıyor, Askeri mahkeme tarafından 9 yıl hapse mahkûm ediliyor. Mahkûmiyetinin 7. senesinde şartlı tahliye ediliyor. Şartlı tahliyesinin hemen ardından Rıfat Ilgaz ile birlikte Gar Yayınlarını kuruyorlar ve böylece oldukça kısa sürecek yayıncılık hayatı da başlamış oluyor. 1960 senesinde içlerinde Yılmaz Güney’in de bulunduğu sinemacılarla tanışıyor ve hayatına bu noktada başka bir yön veriyor. Cezaevinden yeni çıktığı için kendi ismiyle ve kimliğiyle piyasada tutunamayacağını düşünen yazar, çareyi ismini değiştirmekte buluyor ve Vedat Türkali ismi bu şekilde doğuyor. O yıl Dolandırıcılar Şahı ile ilk senaristlik deneyimini yaşıyor. Otobüs Yolcuları, Üç Tekerlekli Bisiklet, Karanlıkta Uyuyanlar gibi Türk sinemasına damga vurmuş filmlerin senaristliğini yapıyor. Karanlıkta Uyuyanlar filmiyle Vedat Türkali ismi duyulmaya başlanıyor. Bu isimle senelerce senaryo yazarlığı, oyun yazarlığı ve film yönetmenliği yapıyor. 

Tüm bunların ardından edebiyat dünyasına adını kazıyacak romanlarını yazmaya başlıyor Türkali. Önce Bir Gün Tek Başına romanıyla 27 Mayıs 1960 ihtilali öncesinde Türk aydınının bunalımını kaleme alan yazar, ardından yazdığı Mavi Karanlık romanıyla 1980 darbesinin öncesinde, politik arka planda Türk aydınının başka bir yüzünü gösteriyor bizlere. Solcu kimliğini, yaşanmışlıklarını ve fikirlerini cesurca ifade ederek bizlere 40’ın üzerinde senaryo, 4 tiyatro oyunu, 3 film ve 8 roman bırakarak hayata veda ediyor. Yapıtlarının yanı sıra ardında Deniz Türkali gibi yetenekli oyuncu bir kız çocuğu, Barış Pirhasan gibi müthiş bir yönetmen oğul ve Zeynep Casalini gibi yetenekli bir sanatçı torun bırakarak, yani elinin değdiği herkeste bir mucize yaratarak hayata veda etti. Upuzun ömrüne çok büyük fikirler, çok büyük metinler ve güzel insanlar sığdırdı. İyi ki doğdun Vedat Türkali!

Yukarı Kaydır