SCOPE

Halo Etkisi ve Örnekleri

İş hayatından eğitime, pazarlamadan reklamcılığa kadar birçok alanda karşımıza çıkabilen halo etkisi, insanlar hakkındaki düşüncelerimizi seri bir şekilde değiştirmemize sebep olabilmekte. Hayatın her kısmında kendini gösterebilen bu olgu, bireylere fark ettirmeden her yere sızabilmekte. Peki, şirketlerin elde etmek istediği fakat eğitmenlerin kapılmak istemeyip birden bire etkisi altına girdiği halo etkisi nedir? Gelin, birlikte öğrenelim.

Editör :İrem Başkan
Yayın Tarihi :10 Haz 2021
Süre :1.5 Bardak

unsplash
Hale etkisi olarak da bilinen halo etkisi, habersizce uygulanan bir düşünme mekanizması olup her yerde karşımıza çıkabilmekte. Bu etki, çok iyi tanınmayan bir insan ya da çok iyi bilinmeyen bir şey hakkında tek bir özellik üzerinden fikir yürütmek olarak tanımlanmakta. İlk izlenimin büyük bir role sahip olduğu halo etkisi sonucunda insanlar kolaylıkla manipüle edilebilmekte. Tek bir fikir üzerinden akıl yürütmeye dayanan halo etkisini basit bir örnek ile açıklayabiliriz. Patronunuzun önemli bir sunum için çok iyi tanımadığınız bir çalışma arkadaşınıza bu sunumda yer verip vermemesi gerektiğini size danıştığını varsayın. Eğer bahsi geçen kişi uzun boylu ve çekici bir insansa otomatik olarak patronunuzun sorusuna olumlu cevap verebilirsiniz. İşte, bu örnek halo etkisini somut bir şekilde açıklayabilmekte.

unsplash
Açık düşünme mekanizması üzerine kurulu olan halo etkisi, bireylerin lehine işleyebileceği gibi aleyhine de çalışabilmekte. Bir kişinin olumlu ya da olumsuz tek bir özelliğini düşünerek o kişi hakkında genel bir görüşe sahip olunmasına sebep olan halo etkisi, bazı alanlarda yarar sağlayabiliyorken bazı durumlarda da olumsuz sonuçlara yol açabilmekte. Sadece insanlar üzerinde etkili olmayan bu fenomen, çeşitli markaların ürünleri ya da diğer somut durumlar için de belirli sonuçlar doğurabilmekte. Halo etkisi genel olarak gözlemlenmemiş özelliklerin tek bir bilinen faktör yüzünden karara ulaştırılmasına dayanan bir olaydır. Örneğin, fiziksel olarak beğendiğiniz bir bireyin karakterini ve kişilik özelliklerini dış görünüşünü çekici bulmadığınız bir bireyin özelliklerine göre daha ilginç bulabilirsiniz. Bu örnekte olduğu gibi halo etkisi sosyal ilişkileri de büyük bir ölçüde değiştirebilmekte. 

unsplash
Eğitim psikolojisinin öncülerinden biri olarak bilinen Amerikalı psikolog Edward L. Thorndike, halo etkisi terimini 1920 yılında ortaya atmıştır. Thorndike’nin askerler arasında gerçekleştirdiği bir deney sonucunda ortaya çıkan bu fenomen, üst rütbeli askerlerin alt rütbeli askerleri değerlendirmesine dayanmakta. Bahsi geçen deneyde üst rütbeli askerler alt rütbeli askerleri liderlik, zeka, görünüş, güven ve sadakat konularında değerlendirmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda üst rütbeli askerlerin tek bir özellikten yola çıkarak alt rütbeli askerleri kategorilendirdiği ortaya çıkmıştır. Örneğin, bir alt rütbeli askerin kaslı ve güçlü olması durumu üst rütbeli askerlerin o askeri güvenilir ve sadık olarak değerlendirmesine yol açtı.

unsplash
Özetle, bir durum, nesne ya da insan hakkında sahip olunan genel izlenim o durumun, nesnenin veya insanın bilinmeyen diğer özellikleri hakkında da yorum yapılmasına sebep olmakta. Peki, halo etkisi çeşitli alanlarda kendini nasıl göstermekte? Öncelikle, bu fenomenin eğitim alanında büyük bir etkiye sahip olduğunu sizlere belirtmek isteriz. Eğitimciler sevimli buldukları öğrencilere genellikle daha fazla yardımcı olabiliyor ya da önceki notları yüksek olan öğrencilere bu etkiden dolayı diğer sınavları veya ödevleri için de dikkatli inceleme yapılmadan yüksek notlar verilebilmekte.

unsplash
Halo etkisiyle okul ortamı dışında pazarlama sektöründe de karşılaşmaktayız. Şirketler yüksek halo etkisine sahip olup tüketicileri etkilemek isterler. Örneğin, bir marka en çok satan ürününe daha çok odaklanıp markanın bilinirliğini geliştirmek ister. Ayrıca, tüketiciler bilindik bir markadan alışveriş yaptıktan sonra memnun kalırlarsa içten içe bu markaya karşı bir sadakat hissi oluşturup o markanın diğer ürünlerini de beğenmeye başlarlar. Bir başka deyişle, tüketiciler halo etkisi sayesinde bu marka böylesine güzel bir ürün çıkarttıysa diğer ürünleri de bu kadar şahane olabilir diye düşünmeye başlarlar. 
Yukarı Kaydır